Sali MemedMay 23, 2020
FB_IMG_1589972783687-1.jpg

1min12

Бисмиллахир-Рахманир-Рахим

Здружението Давет во континуитет и овој Рамазан, благодарејќи на Аллах џ.ш, а со подршка на нашите донатори, успеа да ја реализира Ифтарската Софра 2020, со вкупно поделени 2450 порции.
Давет, исто така ги испочитува и бегалците сместени во Центарот за баратели на азил во Скопје -Визбегово, така да секој понеделник и четврток бегалците од Сирија ,Авганистан,Пакистан и други далечни земји, не почастија со тоа што нашата порција беше дел од нивната рамазанска софра.
Здружението Давет, ова година, прибираше сретства за садакатул фитр,и зекат така да од собраните сретства за Садакатул фитр се припремаат 200 бајрамски пакети со храна, со целни групи во неколку градови: Скопје,Куманово, Тетово, Гостивар, Прилеп, Битола и Кичево.
Голема благодарност до сите наши донатори од Македонија и од Европа а посебна благодарност до Исламише Културвераин Фриктал Цеиниген од Швајцарија, исто така и до Фондацијата Албиз од Скопје, до Кашмир Салоски од Линцбург Швајцарија, до Џ.М од Лабуниште, до Е.Д од Санкт Галлен од Швајцарија, до М.Л.од Холандија до Р.И од Франција до У.К од Италија и до Македонската Исламска заедница од Австралија
Го молиме Аллах џ.ш. да ве награди сите вас со најубавата награда на двата света, со ризк и бериќет на дунјалукот и со Џеннетот Фирдеус на Ахиретот!

Администрација на Давет


Sali MemedMay 23, 2020
casha.jpg

5min30

Kolaj te spremine tut ramazaneske sar svako normalno berš, akava Ramazani sine amengje ispit kote so but đene na sijam zadovolna amare rezultatencar. Samo so sikliljam taro akava karantini deka o Đamije tane amengje bitna morandiljam te izolirinamen olendar, dukhaja ko amare vile.

Na sine kolaj akava šužipa, ko asavko pharipa.

Ake avdive da i posledno čaša iftareske o kherutne denaman, dikhindor ola dova kerava bašo pošuže kherutne harmonije ko naredna berša, iako sijam zadovolna so dođakergjam akava da.

Ko but putija, ko lafi muhabeti amalencar hem dostencar sar te phene anketa kerava, pučava len sine :”Sigate nakhela neli ?”

Hem uvek hem uvek dobinava sine o ista đevabija so but sigate nakhlja.

Soske odobor sigate nakhlja ?

Soske svako dive sine amengje isto.

Angjam amengje rutina so ka ponovina la, dali pozitivno dali negativno motiveja.

Obično angleder o Ramazani ka đanel sine te umorinkerel amen taro različna aktivitetija. Akava Ramazani šaj na zojrakergja amare muskulija, ama phravgja amari godi, amari svest te mangamen poviše maškaro amende hem te sikava respekt.

Akava da Ramazani sine šanse te dikha sar nekoj mangela te odvinel amen umesto te pašakerel amen. Ama o phralipa akava puti angjam le ko pobaro nivo.

Sar uvek so postoingja i nepravda, akava da masek mangle te implementirinen la, da bi te šaj odole revolteja priznainaja so nane đi ki amari sila. Ama bistergje so o Allahi đ.š ko Kur’ani ki sura Ali Imran ko 54-to ajeti phengja :

 

وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ

“Hem okola so na pakjana ko Allahi, lelje te keren spletke, ama O Allahi rumingja olengjere spletke, soske Ov odova Đanela Najšukar.”

 

Bistergje so amen kola so peraja ki phuv jekhe Gospodareske, na čutinaja ki nepravda.

Naprotiv ko akava Ramazani, molinajamen te avel o čačipe a te našavgjol i nepravda, soske dosta đivdingjam olaja.

Ma te bistra so sikliljam hem o moralna vrednostija sar te štedina, sar te ova produktivna hem khere, na samo ko amare rabotna thana.

Pa ka dikha sar amare daja, phenja hem romnja sar trudingjepe po celo dive samo kozom te šunen amendar :”But šužo o hajbe avdive..”

Odova olengoro asajbe ko odola momentija našti te isplatinelpe akale svetoskere valutencar hem nagradencar.

Đanava so ka složinentumen mancar ko akava lafi, o Muezinija zasigurno sine o heroija akale Ramazaneske.

Nane kolaj 5 puti ko dive te vikine okolen so našti priminejalen, pa sebepi odova te phergjon te glasovna žice asvencar hem dukhaja dok vikineja olen.

But sikliljam akava Ramazani, but pherdiljam iskustvo hem sigate phurliljam.

Sikliljam so i sloboda amari tani but skupo, hem so našti sa so mangeja, ked tu mangeja te kere.

Ka našti akava Bajrami te đa te probina o baklave amare manglende. Ka našti te đa te kera dove amare nakhlengje ko kaburija. Ka našti te pije i sabalutni kafa te amalencar ki čaršija. But bukja ka našti, ka osetinamen prazna, ka osetimen čorole, ama ma bistren so o čorolipa ponekad anela o najšužo dersi, a akaja prazno čaša palo posledno iftari so dikhava la anela nada, so inshallah panda but Ramazanija ka dođakera len, ama ko pošuže uslovija, hem phravde đamijencar, bizo maske.

Ko akava Ramazani, sikliljam so mrzinaja o maske, valjani te sikava jek muj. Nekoj akava “maratoni” ramazaneskoro prastandilo posigate, nekoj otkažingjape, nekoj pobedingja.

Pa neka ovel amengje akaja pobeda amaro Bajrami !

Molinava e Allahe te Prifatinel tumare dove, namazija, postija, sadake, zikrija sa o vrste ibadetija so kergjen ko akava Masek Ramazani, hem ko mo anav,

 

Mubareko o Ramazansko Bajrami.

Kolumna – Emrah Aziri


Sali MemedMay 14, 2020
ala.jpg

9min29

I duhovno sostojba so avela taro bošluko e vileskoro

 

Kurkencar hem masekoncar arakhljovaja karši jek pandemija so učhargja amare dizja, thane, celo dunjaja. O manušipe arakhljola ki dukh, patnja hem bari holi. O manušipe nakhela preku jek filtracija, hem baro iskušenije. Phandlile o Đamije. So li kergjam so amaro Devel phanlja amengje o udara e đamijengjere karši amare muja? Sikljiljam ko distanciribe hem socijalno izolacija. Amare čhave hič na đana ko škole. Sarine phanljiljam khere. Ustvari pošukar i te phenelpe so irasaljiljam khere.

Avdivesutni duhovno sostojba bijandi tari e vileskiri praznina kerela amen te doživina ¨apokalitpična vaktija¨. So istovremeno značinela so amen borinajamen duje pandemijencar : Covid 19 hem o biđandipe.

Dikhindor o nakhiba e vakteskoro, e đivdipaskiri moderno dinamika dikhaja so bešaja karši o umor, kriza, čorsokako, vojne bizo agor ko islamsko sveto pogotovo, disbalans ko ekonomsko sistem hem socijalno pharipe so često širinelape. Akaja pandemija promeningja o dvižibe e svetoskoro, rastužingja le, predizvikuingja bari panika, teringja e manuše te pučarel pi duhovno sostojba, sovladingja le i dar tari bokh hem teringjale te khedel harči. Soj tano but prirodno. Ama i bokh tari dar tani jek aver buti. Akaja duhovno sostojba predizvikuimi taro prazno vilo opišingja la but šukar o baro misliteli, muslimani angleder 6 vekija o Ibn Haldun:

¨Ko kale vremija, e manušen na mudarela i bokh, nego o čaljojba soja tane sikle.¨

E akaja tani i duhovno sostojba e manušengiri. Samo akava li mudarela ? Na, mudarela hem o hajba e harameskoro, soja tane sikle, nepravedno prihod, o rušveti. Mudarela o ropstvo sprema i para, a na o vlasništvo prema late. O hajbe hem bikibe e vakufeskoro, mudarela o čaljojbe lestar, soja tane sikle. Mudarela o čaljojbe okolengoro so kerena trgovija e jetimencar taro akava ummeti, kote so upral 20.000 migrantija rezultirinena sar našavde, ustvari tane bikime. Mudarela o čaljojbe okolengoro so siklile rušveteja so lena le taro studentija, so dena telo kirije o učilnice e školengjere, o rušveti so lena le taro amare čhave hem čhijaso mangena te keren buti ko državno kancelarije. Akala mudarena dali na ?

Ako mangljam te spasina o manušipe taro akava meribe, ako mangaja te ova manuša hem te ačhova sar manuša, ako mangljam te kera Đenneti amaro sveto, isi amen i šajsarin.

Amari vera dela amen o Masek Ramazani da bi te vazdel amen. Te dorese o Ramazani tano bitno, ama but pobitno tano te le le ki angalji.

O Ramazani akava berš alo po averčhane. Ama so rodela amendar o Ramazani hem sar valjani te haljova le ko vreme karantineskoro ?

O Ramazani avela amengje te pašakerel amen soske sijam but odvime. Prvo sikavela amen korkori amen te khedamen. Sikavela amen te kheda amari godi, o vilo, duša hem amaro telo. Te da šajsarin e Ramazaneske te sikavel amen sa akava. O Ramazani avela da bi te khedel amare delija. Sikavela amen so o odvimo čačipe nane više čačipe. O Ramazani avela amengje te potsetinel amen ko odova so bistergjem. Angkeder sa, korkori amen. Sar so phenela o sajdimalo Profesori, Ismail Bardhi, ¨Ako amen bistergjam, ka bistergjova¨. Nane li agjar sajdimale amalalen ? Bistergjem te kera zijareti amare najpašen, komšijen, familija, amare phuren. O manuš taro amaro vakti bistergja o sublimarno vrednostija. Bistergjem o mislibe, i duhovno patnja, i žrtva, o šužipa, o mir. Osetinaja nostalgija prema sa akala.

O Ramazani avela da bi pomožinaja amen jek avereja te arakha odova so našavgjem. Hem odova so našavgjem majbuder tano korkori amen. O zaedničko oset kreirinela o individualizam hem personaliteti .

O Ramazani tano amari večno nada. O Ramazani tano vnatrešno gradiba. O Ramazani sikavela amen koj tano Gospodari taro sa. O Ramazani avela da bi kovljarel o potrebe. O Ramazani tano o idealno vakti ked o manuš  šaj te intervenirinel korkori ano peste. Ako čaljarena pe o bokhale vrednostija ramazaneske, počminena o duhovna meriba,

Odoleske o Ramazani osetinelape postibaja. Dovolno ka ovel te dikha o posledna lafija taro ajeti 183 ki sura Bekare, da bi dikhaja o opširno temeli taro idealno sistem e imaneskoro :

 -Da bi ovena arakhleلَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

O postiba ulo amengje obligacija da bi te vazdel amari svest hem odgovornost. Postiba značinela te parvare i svest hem o odgovornost, a na bokh e teloskiri. Odova tano parvariba e dušakoro.

Sar so phenela o penđardo Muhammed Ikbal,

¨Ked i duša dujrovela taro namazi hem o posti (Duj taro baze e Islameskere)

O personaliteti ovela bizo harmonija, dok o narodo bizo disciplina (Sar o Koronavirus)

E vilengje počminela te falinel o tatipa e Kur’aneskoro,

Sar te izrazinelpe oporaviba asavke manušencar ?¨

Ko avera religije o postiba tano ko različna forme, sar postiba bizo lafikeribe, te na halpe mas ili mačhe, kiral, ili ma te pijelpe thud. Amen ked postinaja, trudinaja amen te na grešina čhibjaja, te na vakera lošno lafi. Koj postinela, mislinela ma te dukhavel e manušen. O postiba tano opširno, iranela amen ko jek moralno akti. I sila e posteskiri šaj te borinelpe save bilo sistemeja. O posti tano sezonsko morali. O posti tano educiriba korkori tut, andruno prečistibe, andruno barvalipe, putujba korkori ano tute. ¨O posti tano najbaro edukatori korkori tuke¨(M. Ikbal). Sar so izrazinelape o Alija Izetbegovič ¨ O postiba tano triumf e dušakoro upral o telo.¨

Ma te bistra so o iftari isile but glavno uloga, ama ma te postina samo e iftareske. Ka ovel sine but pošukar amen o muslimanja, ko akava vakti karantineskoro, te poštuina barem na o uslovija da bi te astara o Kur’ani, nego o uslovija o astariba e manušen taro Kur’ani.

So valjani te kera ko Ramazani, ko vakti e karantineskoro ?

Valjani te pučara amare kapacitetija, te manga i buti so keraja la. Valjani te ikera đivdi amari emocija. Valjani te odredina lično dikhibe, ili te la thana ko lično dikhiba taro odredime šukaripa. Te arakha amari peštera Hira. Te kritikuina korkori amen. Te cidamen taro amaro andruno sveto, soske o manuš šaj te ačhol korkori.

Mangle phrajlalen,

Kotar akava momenti pa naodori, ked ka avel đi ko agor akava Ramazani ko uslovija e karantineskere, neka ačhol đivdo ko amare vile.

Akale lafeja ka avav đi ko agor e lafencar taro jek majstori anavkerdo Neđip Fazl Kirsakirek : ¨O namazi počminela ked ikljoveja tari Đamija, o hađđi ked iraneja tut tari Mekka, a o Ramazani ked završinela o posti.¨

Hazri kergja : Prof. Eljesa ISMAILI                                               

Prof. Eljesa Ismaili,

Profesori po orientalistika ko Tetovsko Univerziteti

                                                                                                                                                                                                                                                                           (Irangja ko romane Emrah Aziri)


Sali MemedApril 7, 2020
Nadir.jpg

1min64

НАШИТЕ МИСЛИ СТАНУВААТ ЗБОРОВИ

НАШИТЕ ЗБОРОВИ СТАНУВААТ ДЕЛА

НАШИТЕ ДЕЛА СТАНУВААТ НАВИКИ

НАШИТЕ НАВИКИ СТАНУВААТ ВРЕДНОСТИ

НАШИТЕ ВРЕДНОСТИ СТАНУВААТ НАША СУДБИНА

 

Среќен 8ми април на сите Роми низ целиот свет! Денес е ден кој не соединува под една идеа, под едно знаме и химна  со порака за мир и слобода на сите, за ослободување од многу вековната стигма и стекнување достоинствен живот за следните генерации.

Минатата година, 8 април 2019 го одбележавме во македонскиот парламент. Имавме чест поздравни говори да дадат Премиерот Заев, Вице-премиерот Османи и Амбасадорот на ЕУ – Жбогар. Одлично организиран настан од страна на РомаВерзитас студентите, за кој не потрошија ниту еден денар. Настанот беше организиран професионално, свечената сала беше исполнета до последното место од претставници на диполоматскиот кор, пратенички групи, студенти, активисти, медиуми.

Светскиот Ден на Ромите оваа година го одбележуваме во сосем различит контекст и амбиент! Не само во Македонија, туку низ цел свет нашите манифестации ќе имаат друг формат! Најголемата придобивка на мирот – слободата на движење е сега ограничена за сите, без разлика дали се Роми или не-Роми. Едно е јасно, цел свет ја живее истата нова реалност. Сведоци сме на уникатен момент на трансформација на нашето секојдневие во кој моќта на хиерархијата (богатите) е очигледно неефикасна. Одредбата за социјално дистанцирање, која е всушност мерка за физичко дистанцирање, е во интерес на нашето здравје. Цената на оваа мерка ја плаќа цело општество, иако таа е различна, зависно од социјално-економскиот статус на граѓаните. Релативно растеретени од дневна политика, нашите социјални интеракции се префрлија на виртуелно ниво. Социјалните интеракции меѓу луѓето всушност се зголемија. Сега кога сме сите дома, имаме доволно време да се поврземе со нашите роднини, пријатели и соработници преку интернет. Никнуваат многу идеи, нови иницијативи и мрежи кои сакаат да слушнат и разменат информации и искуства од локално ниво. Охрабрува фактот што дискусиите имаат стотици учесници, се дебатира за многу теми и се бараат решенија за новонастаната ситуација. Локалното стана хипер активно и како такво бара решенија за функционалноста на локалното секојдневие.

Во новата реалност нашата порака останува иста, добронамерна и искрена кон сите што се заинтересирани за нашата кауза. Во овие тешки и секако важни денови многу е потребно да бидеме кохерентни во нашите размисливања и дела со вредностите на Светскиот Ден на Ромите кои беа формулирани во 1971 година. Кохерентноста е централна тема за интегрирање на нашите идеи и активности, со цел брзо и ефикасно да маневрираме и се прилагодиме во посторот и времето на новата реалност. За да бидеме кохерентни со универзалните пораки на Осми Април треба да користиме соодветен јазик (наратив) кој анализира од глобална перспектива. Глобалната перспектива е по правило прифатлива и разбирлива затоа што наративот е универзален за секој човек – слобода, право на достоинствен живот и уживање на човековите права.

Ковид-19 нема етничка, класна, национална или религиозна димензија. Не познава граници и категории кои ние како луѓе сме ги конструирале низ историјата на нашата цивилизација. Поради тоа кохерентноста и универзалниот наратив треба да доминира во нашите аргументи во ова време-невреме. Хоризонтот на Осмо-Априлските пораки содржат долгорочна визија за нашата иднина. Тие се засновани од нашето илјада годишно живеење и сведоштво на  мрачните денови и години во Европа. Нашиот скоро 50 годишен стремеж, во кој еманципацијата е основен темел-двигател на нашите идеи, дела и барања кон државотворните нации, дава резултати и напредок. Прогресот е можеби минимален во обем, но од друга страна има континуитет и јасно зацртана цел – излез од сиромаштијата и неукоста. Паралелно нашите интелектуалци и лидери се поефикасно се борат против  дискриминацијата и белиот расизам.

Повикот од Лондон во 1971 за интеграција во мнозинските општества на мирен и цивилизациски начин е единствен пример во историјата на човекот. Денес се потсетуваме и секако потсетуваме не-Ромите дека ние, како нација без сопствена држава сме истрајни во нашите определби за интегриран и достоинствен живот на ромската популација. Тоа е порака која ја пренесуваме од генерација на генерација, дека сме граѓани на светот и дека територијата со граници за нас нема смисол ниту е наша цел. Нашата слобода, исполнета со радостите на животот не се врзани со одредена територија. Трансгенерацискиот код на ромското битие остави траги низ целиот свет, во литературата, музиката, сликарството, историјата на уметноста и културата без разлика на политиките и односот на не-Ромите и нивните територијално дефинирани институции.

Ромската мудрост и вештини помогнаа на многу претходни генерации да преживеат и опстанат во многу потешки времиња, години на прогони, убиства, тортура, лов, стерилизација. Како што претходно напишав во една од моите колумни, Осман Балиќ кажа дека и покрај лошото минато Ромите не се откажаа од човечноста и човечкото во нашата култура на живеење. Ги сочувавме јазикот, традицијата, обичаите, музиката, играта и литературното творештво насекаде низ светот. Тоа го направивме без државни институции, со скромни средства но со многу труд, љубов и посветеност. Во последните три децении бројот на образовани Роми е во константна нагорна линија. Во Македонија имаме плејада на дипломирани магистри и неколку докторанти, дел сме од политичкиот плурализам кој ни донесе обврски и одговорност во државните институции. Сето тоа го остваривме за помалку од две децении благодарение на влогот на политичките партии, граѓанските организации и секако ромските семејства кои вложија во образованието на своите деца. Нашите капацитети за само-организирање се далеку поефикасни и потранспарентни споредено со минатото. Радува фактот што само-организирањето и иницијативите ги поврзуваат новата генерација на ромски лидери и активисти со нашата дијаспора. Солидарноста и грижата за своите доаѓа од Германиа, Швајцарија, Австрија, Франција, Италија, Шведска итн. Таа беше сите овие години присатна но овој пат е структуирана низ дијалог и спремност да се слушне секој предлог. Некој ќе сака да ја нарече нова вредност во нашето само-организирање. За мене тоа е еволуција на ромското движење и идеал за подбар живот. Тоа се обрасци на делување и зреење на повеќе нивоа и структури кои поттикнати од новата реалност на пандемијата отворено прашуваат како ќе изгледа демократијата после пандемијата.

Оваа година пандемијата не ни дозволи да бидеме физички заедно но сигурно неможе да не спречи да го славиме и одбележиме денот на нашето знаме и химна. Социјалните мрежи ќе пренесуваат честитки масовно низ целиот свет. Симболичната порака за мир со фрлање на цвеќе во водите на реките и морињата ќе не поврзе и оваа година. А солидарноста, кохерентноста и и посветеноста на сегашната генерација на лидери дава гаранција и надеж дека сме на вистинскиот пат на нашата само-еманципација. Само така ќе стигнеме до целта.

Април 2020

https://4rrr.wordpress.com/2020/04/06/bute-bershenge-amaro-romano-dive/


Sali MemedMarch 15, 2020
health-coronavirus_china.jpg

1min119

Во екот на коронавирусот, на социјалните мрежи се појави и статус ви кои Македонец кој живее во Кина вели дека најдобро е да се седи дома во овој период на ширење на вирусот.

-Добро утро професорке. Би ве замолил доколку можете да го споделите текстов во врска со вирусот. Ви благодарам. Јас живеам во Кина веќе 4 години. За време на епидемијата од Ковид граѓаните се самоизолираа со цел да се заштитат и да се намали преносот. Гледам дека разни луѓе кажуваат дека контаминацијата од овој вирус е МАЛА споредено со туберкулозата, но причината зошто овој вирус е страшен бидејќи дури и да е лечењето успешно, лицата имаат респираторни проблеми после. Најтешките случај во Кина беше пред недела дена каде што на жена и колабираа белите дробови и се угуши во својот дом. Последните случаи не можат да прават никави физичка активност (да качуваат скали, вежбаат…) бидејќи пак белите дробови можат да им колабираат. Затоа СЕДЕТЕ ДОМА и при секое излегување носете маски и ракавици.

Во Кина во врвот на кризата само еден член на семејството можеше да излезе секој втор ден од дома да купи храна. Освен аптеките и маркетите, ништо друго не работеше. Деновиве доколку некој користи јавен транспорт или јавно место се мери температура и доколку има над 37 дирекно се носи во болница. Исто така без маски не може да се користи јавно место или танспорт. Чувајте се! Не одете на работа! Седете дома!, стои во неговиот пост на Фејсбук.

 

 

Source: kurir.mk


Sali MemedMarch 13, 2020
dsss.jpg

9min97

На веб-страницата на Министерство за здравство / Ministria e Shëndetësisë поставена е најновата листа на земји со среден и висок ризик од КОВИД-19.

👉 http://zdravstvo.gov.mk/wp-content/uploads/2020/03/Spisok-na-zemji-spored-rizik_13.03.2020.pdf

Во делот „Корона вирус“ (http://zdravstvo.gov.mk/korona-virus/) исто така може да ги најдете и сите информации, мерки, препораки, прес-конференции, прашања и одговори поврзани со овој вирус. Да се грижиме за сопственото здравје и здравјето на нашите најблиски. Од нас зависи, #ЗаштитиСе.

Графичкото решение е изработено од Metamorphosis Foundation. Мета – новинска агенција

 


Sali MemedMarch 10, 2020
-2020-1280x720.jpg

5min125

Dikindoj taro bare tenzije save so taro erati kontiunirinena thaj avdije ki tema i lista taro kandidatija bashi Deputatija ki RSM kote so dikelape kaj definitivno mangaja i politichko scena hem mangaja te kera neshto amege.

Asavke reakcija denaman motivacija dega neshto isi piplivo ko Roma nae bash agjar mulen be……..      Deka mangaja promene mangaja shukar dzivdipe , mangaja standard buti ama i bijava tano sa pochesto ko Roma ki RSM.

O Frustracije dzana dzi odori so akala izborija mozda ka ovel jek pionersko cekori ko Roma kote so shaj sikavena deka ako mangela pe shaj deka trebno sila  deka trebno te osvestinamen deka trebno te dika kaj ako adzikeraja javerendar ka vizinenamen samo bizo pare.

Ko akala aktuelna kandidatska liste save so definitivno vozbudingja e shutka hem javere romen odoleja so ki lista ko IE 2 kote so preperela i Shutka hem Kumanovo nae ni jek Rom kandidati taro akala dizja savo soj ki direktno dobitno kombinacija bash Deputati.

O kombinacija taro SDSM thaj koalicija vakerena kaj i Ljatifa Shikovska si ko 6 than thaj bare sansencar te khuvel ko Parlamenti dzikote 11 than si rezervirimo bashi o Ferat Asan kova so ka adzikerel najverojatno o SDSM tek kerel Vlada tegani isile sanse ko kombinatorike e Vladaja thaj ministerencar save so ka khuven soj angleder lestar ki lista te ovel kotor taro Parlamenti.

Dzikote ko javera IE 5 Samka Ibraimovski si ko 10 than ki lista savo direktno nae, ama ako kergja vlada o sdsm i ov ka khuvel andre. Akava vakerela ako kergja o SDSM vlada sigurno 3 Roma ka oven Deputatija so ko navidum nae biladzo.

Ama kaj o revolt ko Roma taro IE 2 soske nae Rom tari Shutka ki dobitno kombinacija, soske mora te prasta javerenge save so nae tari Shutka a ko dobitno than.

Ki javer situacija sokerela o Vmro Dpmne bashi romane kandidatija nesar fokusirime sijem bashi SDSM koalicija , a nadikaja kaj najseriozno rejting ko sa o ankete dela sansa kaj o Vmro ka iranelpe ki vlast deka ola (shaj) ka  keren Vlada. Dikajala adaja kombinarotika kote so ako Vmro kergja Vlada salde o Erdzan Demir ka ovel potencijalno kandidati bashi deputati deka samo jek Rom ka ovel amen ki pozicija hem jek realno ki opozicija i Ljatifa Shikovska ko save kombinacija ka ovel deputati.

O Vmro dpmne ki 6 ka del tari koalicija E DSR e shabaneskiri partija ko 7 than.

Demir Ismail – Demo dikava rodela te aplicirinelpe bashi te glasinen i dijaspora bashi Rom kandidati ama sar ka regirinel odova ov e odova puchiba vishe !.

Sokerela i Shutka akana dzi ko 12 mart kote so trebno te delpe o liste bashi kandIdatija, sokerela ko RSM o Roma sar ka terinen akala alusariba dali ka ova jekajek sar posmatrachija pa ka nakel ili ka kera neshto.

Ma te bistrav o Aksel Ahmedovski denale 15 than ko IE 3 DALI KA PRIFATINEL PUCHIBA!

Akaleja sikavgem kaj panda iako demokratija 30 bersh nasijem politichko zrelo hem parola vozi misho panda ka terinel. Purani fraza dodeka isi bakre ka oven berberija, sa dzikote mangaja te khuva stative hem pobari vozbuda taro te da golija bashi pobeda agjar ka trpina…

Ma te bistra but vazno sar bajrola korona virus agjar ka kerelpe i situacija ( shaj ma te ikerenpe izborija)

Panda jek  buti  dali o Gege Demirovski ka dzal ko Alusriba korkori ili nekasaja ka dika do 12 mart , ama dikindoj ko savo smer dzala ov tano 50 :50 dali korkori dali koalicija.

A , akava ko akala konstalacije, matematike, fustracije , tenzije politichka partija ROM save sinela but ambicije sar terne intelektualcija late akanaske ka adzikerel te dikelpe sar ka nakel o alusariba pa nesavo kolachi tari izvrshna vlast ka rodel ako dengelen normanlo te zasluzonge.

Nesar cudno SRM e  Amdi Bajram na spomninjem ko prva recenice, najverojatno palo 25 bersh politichko pratenichko partija akala izborija ka prastan ja li na javerenge.

Javera partije romane nae komnetari paramisa peske…

Akaleja samo apel!!

Jakov Nikolovski ako chitinja irantut isitut buti akate , te kere interesno o alusariba soske okova sa diklem dzi akana povtorno repriza barem ko sa akava momentum na korona virus te ovel hari po satira.

 

Sali Memed

 

 


Sali MemedMarch 5, 2020
SSSSSAAA.png

1min118

После неколку колумни, реферати и текстови на бел “чаршаф“ редно беше да се појави  и обичниот граѓанин и да пренесе ставови и пораки до “челниците“ на ромската политика и до популистите кои се богатат врз сагата на ромскиот народ но и до елитата која живее затскриена во канцелариите, удобните фотељи и трансакциски сметки.

Многу би сакал да Ви кажам кој сум, но, еве кратко, ќе кажам дека живеам во селото Муртино и сум од внатрешноста на нашата земја. Името и презимето нема да ви го кажам а на крајот од текстот ќе дознаете и зошто.

Изминатите неколку недели мислам дека се појавија многу “груевисти“ кои научија да пишуваат долги текстови на “белиот чаршаф“ чие мастило остава длабоки дамки во психологијата на секој поединец. Некои се изнасмеаа на популизмот, некои јавно реагираа, некои пак се обидуваа да разберат и критички да изнесуваат сопствени ставови а некои пак, се обидуваа да ги оправдуваат текстовите велејќи дека ова е новиот правец на размислување подлизнувајќи му се на авторот.

Чудно, “навидум“ медиумите станаа некако наеднаш активни. Нивните уредници (кои за жал се сами на себе уредници) пишуваа против заедништвото кое го предлагаше Неждет Мустафа. Затскриено “странските“ freelances новинари продаваа идеологија дека ни треба нова “фаца“ на сметка на старите, а сепак бранејќи ги ставовите на сегашната и актуелна “фаца“.

Популистите во “пазарот на трудот“ сериозно конкурираат со идеологијата на новата моќ која е родена и сеуште се раѓа, но дека сепак тоа лидерството треба да биде прифатено од локалната заедница со цел после некое време (проектно “долгорочно“) да превземе значајни улоги со цел решавање на проблемите. Алоо! Се читате ли! Попластично кажано велите дека народот треба да чека! Но да не направиме анализи на “белите чаршафи“ да продолжам со актуелната политичка ситуација.

Јас сум најсреќниот “загрижен граѓанин“ во оваа каша попара на ромската политичка сцена. Секој е со власта и секоја од партиите е силно убедена дека ќе добие можност да го стисне пратеничкото копче во Собранието на Utarali (Северна, да научиме и ромски како да изговориме) Македонија. Цврсто стојам на двоумењата дека сите ќе влезат. Дај Боже да имаме најмалку 4 а најмногу 6 пратеници. Тоа значи дека дефинитивно ќе имаме можност да промениме нешто. Но мојата математика пак вели нешто спротивно и го побива моето цврсто двоумење а тоа е следното: Доколку општинските ограноци и на двете најголеми политички македонски партии стават Роми на своите листи во добитни комбинации, и плус ги удоволат апетитите на ромските партии, мислите дека “тие“ ќе дозволат да се формира пратеничка група?

Искрено мислам дека ќе дозволат а знаете зошто? Затоа што имаме 10 политички партии и секоја од нив вреди по најмалку 20.000 гласа! А!? 200.000 ромски гласа. Чекај зарем толку сме. Вуаааууу! Mashala што би се рекло.

Луѓе, без зезанции, точно е дека секој ќе влезе во структурите на власта и точно е дека ќе имаме пратеници, но исто така е точно дека сите кои ќе бидат на листата, со себе носат “багаж“, точно е и тоа дека нема да го кренат својот глас за националните прашања, точно е дека ќе добијат прекрасни плати и дневници. Исто така е точно дека ќе вработат неколку луѓе, и тоа ќе добијат неколку тендери од своите директорски места кои ќе ги добијат, и дефинитивно, точно е дека пак ќе имаме министер Ром во Владата, без сопствен буџет и ингеренции.

Си поставувам прашање: Каде се младите интелектуалци? Јас ги чекам да се појават и да гласам за нив. Да! Вие што ме читате, да токму Вие, каде сте? Зарем школувањето, стипендиите и хотелите кои Ви ги плаќаше овој народ не се доволни за да му возвратите со добро? Не чувствувате одговорност? Ве чекам, како загрижен граѓанин, Ве чека заедницата.

Ах бре, што е убаво кога Ве гледам на телевизија и си велам, еве ги бе! Ете ги! Ајде направете чекор! Или…..

Аха…

Продавате чист популизам, удобни Ви се Вашите фотељи од кои земате иста а може и поголема плата од ромските пратеници. А!? Или пак сеуште креирате стратегии во познати хотели, средби со високи претставници од амбасади, или уживате да се сликате? Или пак не Ви се пуштаат Вашите жиро сметки полни со милиони евра наменети за ромскиот народ?!

Популисти, Ве чека народот! Немојте да се криете зад оправдувањата дека не е време сега, дека потребно е здраво граѓанско општество!

Најчудната работа која ја слушам од Вас: “Старите не ги бива, немаат идеологија, ни требаат нови луѓе“ Спотот и песната на Рико Бенд навестува нов кадар, нова борба. Не се плашете, ајде излезете јавно! Ве молам Вас, како и досегашните политичари, не продавајте “банка за три денари“, не продавајте лажен патриотизам.

Наместо Вашите пари да ги трошите на обичниот граѓанин, Вие трошите пари на елитата. Не финансирајте ја елитата во хотели, по состаноци. Финансирајте го обичниот народ. Имате пари повеќе од политичарите. Го познавате случајот на Аљуш Еминов? Почнете со него! Одвојте само 10 проценти од Вашите “наменски буџети“ и ќе му ја подобрите ситуацијата.

Еден гостин модератор на една скорешна емисија дури кажа дека “од осамостојувањето до сега, политичките партии не презедоа ништо“.

Брат, знаеш дека Абди Фаик со предложен амандман и Амди Бајрам како подржувач, ја формираа општината Шуто Оризари во 1996 година, за која денес, Вие се фалите во Вашите рапорти дека е единствената ромска општина? Знаете дека Амди Бајрам преку своето лоби вработи полицајци Роми во деведесетите, знаеш ли дека политичките партии на Неждет, Самка, Шабан и Амди вработија државни службеници, кои сега работат во државните институции а дел од нив се носители на државни политики а некои од нив Ви се партнери? Знаеш ли дека под притисок на политичките партии изградени се училишта, спортски сали, улици и патишта? Да набројам уште? Знаеш ли дека политичките партии учествуваат во Советите на општините преку свои советници во Прилеп, Куманово, Чаир, Гостивар, Гевгелија.

Ова не го направи НВО, туку ромски политички партии, брат. Невладините организации освен стипендирање и креирањето на интелектуалната “елита“, верувај ништо конкретно и мерливо не направија а имаат буџет поголем од тоа што одвојува државата на годишно ниво.

Да, се согласувам со Вас кога велите дека многу малку е направено но ајде… ајде браќа, секогаш се почнува од нула. Тие се стари а Вие млади, тие се веќе видено вие сте нова фаца, тие се неписмени вие сте писмени, тие немаат идеологија вие имате.

Најголемата досегашна иницијатива предводена од “група невладини организации“ носи име кое дава надеж кај народот. “Доаѓаме“!!! Така? Кога доаѓате? Треба да чекаме да сте извор на моќ после неколку години. Во Вашата кампања велите да се вреднува ромскиот глас и да стане фактор во државата. Ги повикувате ромските гласачи да гласаат, ама за кого? Пак за старите? Тоа во кошарката се вика “чекори“. Судијата Ви ја одзема топката и ја дава на спротивната страна, браќа мои.

Знаете кај е Вашиот проблем? Не сакате одговорност која носи обврска и жртва. Револуционерот Чегевара рекол: “Револуција без жртва нема“. Ситуацијата не се решава од канцеларија и од седење пред компјутерот и пишување на проекти, туку борба на терен. Не, не со лажирани анкети туку со разговор седејќи под чергата на нашиот народ.

Илиии пак…. се нема мадиња. А што викате сега?! Во право сум?

Е сега дека немате мадиња, немате, тука нема љутиш, исто како и јас кој нема мадиња да кажам кој сум! Ама затоа мадиња има Амди, Самка, Курто, Ферат, Шабан, Ерџан, Ѓеѓе, Аксел, Ерџан, Неждет, Миљазим, па дури мадиња имаат и Фата и Љатифа ама и Симбат.

 

Од внатрешноста !!!

 


Sali MemedFebruary 24, 2020
Nadir.jpg

1min135

При крајот сме на првите две децении на 21-иот век, или поточно кажано, потрошивме една петтина од новиот милениум. Во овие две децении човештвото доживеа големи технолошки, политички, економски и културолошки промени, кои резултираа во значителна прераспределба на луѓето, моќта и ресурсите низ целиот свет.

промени, контролираните конфликти и економските трендови натераа стотици милиони луѓе да мигрираат во и вон рамките на државите. Во новиот милениум државотворните нации, особено развиените, со голема брзина го урбанизираа и редистрибуираа населението оставајќи огромни полупразни рурални области кои продолжија да заостануваат во својот сеопшт развој. Непишано правило, многу пати искусено во историјата на човекот, е  што масовните демографски промени носат социјални немири во општествата.

Моќта  како политичка, лична и социјална категорија, исто така имаше своја редистрибуција во овие 20 години. Интернетот даде значителни придонес за брзото ширење на информации кое имаше влијание врз гласноста на новите наративи на организациите кои имаа или се стекнаа со одредени форми на моќ. Социјалните движења станаа погласни и повидливи поради поврзаноста преку социјалните мрежи. На пример движењето Occupy Wall Street, жолтите елеци или Шарената револуција кај нас во даден временски период ги разнишаа основите на политичката моќ.

Од друга страна сведоци сме на глобални процеси во кои неколку нации, компании и поединци контролираат голем дел од светското богатство, капитал и природни ресурси. Ваквата прераспределба на ресурсите продуцира растечки тензии меѓу богатите и сиромашните и повикува на значителни промени во начинот на распределба и контрола на ресурсите. Без разлика на обемот на овие промени засега е многу веројатно дека бранот на редистрибуција на моќта и ресурсите ќе продолжи и секако забрза во наредните децении.

Во овие 20 години геополитиката имаше успони и падови во глобалното светско уредување, но важно е да се знае дека таа беше секогаш во резонот и одлуките на големите светски сили. Капитализмот победи како политичко-економски модел и засега владее со светот. Големата промена во овој период е што биполарната геополитичка поделеност од 20тиот век се трансформираше во свет со мултиполарни и геокултурни центри на моќ. Тоа не се веќе само државите како системи на организирање и контрола на моќта, туку и многу корпорации, банки и секако криминални организации. Сите овие структури користат софистицирана технологија и поддршка од младите информатичари, кои со креирањето на крипто-валутите, вештачката интелигенција и контрола на податоците навестија дека овој „занает“  добива свое место во глобалните  процеси на редистрибуција на моќта и следствено контрола врз нашето однесување и размислување. Главната разлика меѓу државите и останатите форми на раководење на човечките системи е во тоа што државите (веруваат дека) имаат легитимно право да делуваат во рамките на границите на одредена територија, додека останатите стекнаа моќ и простор за делување вон границите на државите. Ова е новиот однос и позиција на глобалните сили/структури на моќ која навестува одреден степен на предвидливост (и неизвесност) во идниот меѓусебен натпревар за контрола на приридните ресурси и моќ.

***

Редно е да се прашаме каде оди Македонија, има ли нашето општетство визија за својата иднина и кои се нашите опции за развој и унапредување на животниот стандард? Кои се научените лекции од досегашното градење на држава со коруптивен капитализам и социјалистички резон? Зошто Македонија беше и останува најсиромашната држава во регионот? Кои се следните чекори на Ромите во борбата за интеграција и еманципација, дали сеуште веруваме дека ова општество ќе биде пристојно место за животот на нашите следни поколенија? Многу прашања и потпрашања произлезени од неизвесноста на нашето секојдневие, кои секако имаат важно место во нашите идни одлуки и делување, а во исто време бараат не само информираност туку знаење и разбирање на глобалните системи и нивните интереси. Со читателите на 24Вакти споделувам неколку ставови за позиционираноста и економско-политичката култура на македонското општество, вклучително политиките кон Ромите.

  1. Периферија на периферијата

Светот има политички и економски центри на моќ а секој центар има своја периферија. Периферните држави по некое непишано правило заостануваат со својот економски и технолошки развој. Заостануваат поради политичка нестабилност, слаби институции, лош образовен и здравствен систем, ефтина (непродуктивна) работна сила и секако корумпирани политички и бизнис елити. Македонија е периферија на Европа по многу основи – перманентна политичка нестабилност, екстрактивни (и рестриктивни) институции, економска нерентабилност, сиромаштија, неукост итн.

Во времето на двете Југославии оваа територија беше исто така периферен дел и како таква заостануваше по сите наведени параметри. На почетокот на 70-тите години од минатиот век Југославија имаше најдобар животен стандард споредено со годините пред и после таа деценија. Проценките тогаш беа дека југословенската економија заостанува 50 години од Германија. Денес за жал разликата е многу поголема. Ако нашите економии продолжат со ваков раст и продуктивност,  се проценува дека ќе ни требаат 200 години да стигнеме онаму каде што се денес Германија, Холандија или Данска…со претпоставка дека нивните економии ќе растат за 1% а ние со сегашните 3-4%. Ако бруто домашниот производ на ЕУ порасне за 2% нас ќе ни треба раст од преку 7%. Македонија имаше ваков раст само еднаш во своите 30 години независност, во 2007 година. Од 2008 година целиот регион, заедно со Македонија, назадува по сите основи, факт кој навестува дека периферноста на Македонија ќе биде реалност за неколку следни генерации.

 

  1. Земја на полусостојби: полукапитализам во кој секој секого краде и лаже

Верувам дека добар дел од нашите сограѓани ја разбраа филозофијата на капитализмот. Тоа е систем кој има дефицит на емоции и солидарност. Во овие 30 години ја искусивме културата на капитализмот диктирана од страна на новокомпонираните капиталисти, кои во претходниот општествен систем читаа за капиталот на час по марксизам. Без разлика дали е либерален или конзервативен, институциите на капитализмот со вградените амбиции за профит и моќ,  генерираат нееднаквост. Натпреварот на политички, економски, социјален и културен план се повикува на приватната и интелектуална сопственост на индивидуалецот – се она што е успешно се квалификува за правилно а неуспешното за погрешно. Во него се си има цена и ништо не се добива бесплатно од таканаречената социјална држава. Во капитализмот се треба да се заслужи, иако има многу примери во кои трансформираните марксисти и нивните деца профитираа незаслужено односно неправедно. Во последните 20 години на глобално светско ниво функционираат два вида на капитализам, оној на запад под велот на демократијата (економски капитализам) и вториот на исток кој е под цврста контрола на државата (политички капитализам). Заедничко им е продуцирањето на милијардери кои диктираат стандарди на владеење и контрола врз граѓанинот.

Македонија практикува хибриден капитализам, во кој нашите политички елити сеуште ги кршат копјата околу битката кој модел е подобар за нашиот контекст. Политичарите и институциите три децении лажат дека имаме социјална држава и колективни права а од друга страна на сите ни е јасно дека квалитетот и обемот на социјалните услуги е во постојан пад. Нема бесплатно здравство и образование, иако се со лош квалитет значително ја трошат државната каса. Капиталистичкиот резон не наградува неработа и незнаење. Но ова не е единствениот проблем во нашиот тазе изграден капитализам. Поголемиот проблем е што влијателните политички и бизнис структури сакаат лесно и брзо да дојдат до заработувачка,  богатење и привилегии, макар тоа било законски неправилно и во принцип незаслужено. Јас во еден од моите претходни текстови напишав дека нашето општество (из)гради капиталисти преку грабеж на државниот имот и обичниот граѓанин. Сето она што беше колективен имот преку ноќ стана приватна сопственост. Не знам до кога ќе продолжат со грабежот исто како што не знам до кога народот ќе има трпение и издржливост. Најголемата мана на општеството е што одговорните институции молчат пред корупцијата, бизнис манипулациите и  неплаќањето на даноци кога е во прашање „нашата страна“ а кога тоа го прави другата страна тогаш прават се што можат и умеат за да ги препишат сите лоши дела, дури и сопствените, на противникот. Така добиваме лоша формула во градењето општествени односи, себичност на елитите + пристрасни/слаби институции = недоверба на граѓаните. Со ваква формула – веруваме во недоверба – мали се шансите да изградиме стабилна демократија и прогресивна економија. Недовербата во економските дејности е нездрава поради фактот што државниот апарат е пристрасен, компаниите затајуваат данок а граѓаните се заложници на едната или другата страна. Така станавме општество кое се пљачка меѓусебно.

Стандардите на евро-америчката демократија и капиталистичка продуктивност не може да се превземат само со препишување на закони. На Запад верувањето во недоверба е отелотворено во конкретни институционални контролни механизми кои се аплицираат од страна на независни институции. Нив им требаа повеќе од 100 години да најдат функционални решенија и вградат знаење и моќ во нивните независни институции. Кај нас независните институции на контрола имаат симболичка улога. Многу е јасно дека е потребно што поскоро да се ремонтираат овие институции и нивната компетентност затоа што се невиновен фактор за градењето на здрава и функционална демократија. При тоа мора да избираме соодветни луѓе на соодветна позиција. Ова правило е особено важно на сите следни избори, односно да не дозволиме власта да оди во погрешни раце.

 

  1. Скапа држава со неконкурентна економија и ниски плати

Секоја држава наплаќа данок за две основни цели  – да ги финансира јавните услуги и добра во корист на граѓаните  и да ја реализира својата редистрибутивна улога во општеството. Сите досегашни влади на нашата држава беа обични и себични редистрибутери на нашите пари. На пример нашата економија во 2018 година произведе околу 11.5 милијарди евра вредност во материјални добра и сервисни услуги. Функциите на државниот апарат заедно со јавните услуги потрошија околу 3.9 милијарди евра односно точно една третина од годишниот производ на нашата економија. Поинаку кажано ова чини околу 2000 евра по жител без разлика на возраста. За да биде појасно тука споредувам официјални податоци со Словенија, која има скоро иста популација и територија. Словенската економија во 2018 година произведе вредност од 50 милијарди евра што е за 4 пати повеќе од нас. Ако се дистрибуира оваа вредност како БДП по глава на жител, таа во Словенија изнесува 24.010 евра додека кај нас е 5.620 евра. Тоа значи дека она што Словенскиот граѓанин го заработува за една година, нас ни требаат 4.5 години. Државниот буџет на Словенија е околу 7.5 милијарди евра односно два пати поголем од нашиот, што значи дека наплаќа 3750 евра по жител. Овие параметри даваат јасни индикатори зошто сме посиромашни од Словенија иако сме слични територијално и демографски, а згора на тоа бевме 70 години заедно во двете Југославии.

Лошата пракса е што досегашните влади наплаќаа даноци врз бизнисот и граѓаните и ги прераспределуваа кон своите интересни структури кои пак неодговорно ги трошеа парите за неразвојни цели. На секои избори нашите владетели ветуваат дека ќе дадат/инвестираат за ова или она а не кажуваат од каде ќе ги земат парите, односно дали има доволно средства за развој и прераспределба. Владите на СДСМ и ВМРО беа успешни во цедењето на бизнисот и претходно акумулираниот капитал на граѓаните. Поради кратковидоста и ненаситноста на досегашните влади Македонија се наоѓа во уникатен парадокс, граѓаните се побогати од фирмите. Вкупната сума на штедните депозити на граѓаните е скоро три пати поголема од депозитите на македонските фирми. Ова може да се толкува за сосема рационално однесување на нашите бизнисмени кои за чудо опстанаа со децении во работењето иако секоја година покажуваат загуби во нивните даночни пријави. Сивата економија е „нормалност“ за економските бизнис односи во кои за жал или среќа има место за сите големи и мали играчи. Додатно на ова внатрешното и надворешно задолжување на државата продолжува да расте, за што стандардно кај нас евиденцијата и критиките доаѓаат од опозицијата. Истите кога се на власт наоѓаат оправдувања за земање нови кредити.

Со вакви владини политики и економски параметри јасно е дека не треба да се залажуваме дека следната влада ќе направи економско чудо од државата. Се додека, како општество, трошиме повеќе отколку што заработуваме, нема да исчекориме кон прогресот. Особено со влади кои имаат краток рок на траење, кои не ни размислуваат ниту имаат среднорочни развојни планови за државата. Делумно, ова резонирање и однесување на властите може да се разбере затоа што континуираната поддршка од една третина на гласачите им дава јасна порака дека со мака ќе истераат до крај еден мандат. Оваа математика го произведе груевизмот како политички бренд на десно-популистичката матрица на владеење со државата кој опстана 11 години поради итрите манипулации со изборниот модел, владеењето со страв, корумпирање на судскиот систем и рекет на приватниот бизнис.

Дополнителнo македонскиот капитализам е оптоварен со етничка хибридност на политичкиот систем кој поради односот на силите е приморан на бескрајни компромиси во кои се дава примарна важност на етничките барања. Поради овој компромис понатаму се прават нови компромиси при поставување на мнозинско-номинираните кадри во државниот апарат со што целосно се губи главниот предуслов на капиталистичко раководење – мериторност и компетеност.

Заклучокот е дека без акумулација на капитал и мериторна кадровска политика на државниот апарат, нашата демократија засега останува да биде поедноставена мимикрија на западниот општествен образец, додека како систем на владеење ја концентрира моќта надвор од институциите на државата (во поединци) по примерот на авторитарните модели на владеење.

 

  1. Евроинтеграции со климатски промени и празна држава

 

Европската Унија е меѓудржавен концепт кој стреми да обезеди мир и просперитет во Европа. Тоа е долг економско-политички процес во приближувањето на културните и правни норми на членките, каде што владеењето на правото и фискалната дисциплина се топ приоритети. Тој процес е далеку од идеален, има свои слабости и различни интереси, што политички што економски, но сепак со текот на годините изнајде контролни механизми и компромиси за своето функционирање. Една од поважните слабости на Унијата е што цените на производите и услугите се изедначија додека платите останаа различни. Јазот на месечните примања во ЕУ членките е голем на релација исток-запад и север-југ. Тоа значи дека не треба да очекуваме дека со членството во ЕУ ќе имаме германски плати. Цените можно е да бидат помали со приклучувањето во ЕУ затоа што кај нас засега се значително поскапи кондиторските производи, додека месните производи, зеленчукот и овошјето се малку поефтини кај нас. Поинаку кажано, цените ги дефинира пазарот на побарувачка и понуда додека платите зависат од продуктивноста и иновативноста на нашите компании.

Она што е многу критично за нашата економија е демографскиот пад и развојот на човековите ресурси.  30 години се пребројуваме со исти броеви и проценти, факт што однапред ги прави лоши политиките и плановите на државата. Веќе е јасно дека планирањето е лов на матно затоа што освен квантитетот нема прецизни податоци за квалитативните особини, како вештини, квалификации и потенцијал на знаење, на сегашната и идна работна сила. Празни села, полупразни градови и домови има насекаде во државата.

Сите се надеваме дека наскоро ќе почнеме да преговараме со Унијата за да во некое идно време бидеме дел од посакуваниот просперитет и развиена демократија. Очекувањата ни се генерализирани без многу интерес или внимание за суштинското значење на процесот на преговарање со стриктни услови кои треба да ги исполниме сите заедно. Иако засега овој процес е воглавно во рацете на политичарите и институциите, доколку преговорите почнат, тоа ќе бара прилагодување и промени во културата на целото општество.  Прашање е како ќе се соочиме и носиме со овој процес, кој со новата методологија има опции за назадување и запирање на преговорите за членство. Доколку тоа се случи цената за несупехот ќе ја сносиме сите, без разлика која политичка опција ќе ја има власта. Знаеме дека замајувањето на јавното мнение на гласачот со идеологии, празни ветувања и лажен патриотизам досега не произведе општествена кохезија и економски прогрес, иако евроинтеграциите се постојано високо во општествената визија. Досегашниот наратив на стравови од надворешни и внатрешни непријатели во однос на опстанокот на државата треба да се замени со јасна визија, факти и принципи, кои ќе дадат чувство на припадност и одговорност на секој поединец и политички избраник за реализирањето на заедничката општествена визија. Доколку ја прифатиме (до)сегашната општествена реалност и ги земеме во предвид нашите развојни капацитети и потреби многу е јасно дека треба итно да едуцираме и изградиме подобра и покорисна-за-општеството генерација на  бизнис и политички капацитети.  Ова не е лесен процес меѓутоа е неминовен следен чекор за излез од тридецениската идеолошка утопија и економско пропаѓање.   Уште потежок терет се справувањето со загадувањето и заминувањето на нашите сограѓани, процеси кои бараат време, инклузивни политики и јаки институции.

 

  1. Избори поради избори

 

Политичките аналитичари и медиумите најавуваат дека следните избори ќе бидат нечисти. Ништо ново за нашата култура на избори. Важно е да бидат фер и слободни и да нема крадење или купување на гласови. Навикнати на говорот на омаловажување и потценување на политичките противници,  зачинети со лажни и полулажни вести на социјалните медиуми, станавме нација која верува дека политиката е адресата за вработување и заработување. На секои избори се споменува една третина на политички неодредени гласачи. Оваа третина, како и сите други општествени параметри, е бројчано смрзната во времето и просторот. Ако претпоставките за оваа група на неопределени е точна, можно е гласовите да бидат дадени на една од понудите, или пак да бидат распределени на повеќе политички опции. Трета опција е да има мал одзив кај неопределената третина, што дава можност да добиеме малцинска влада, слична на досегашната. Со ова сценарио, следната влада ќе зависи од коалициниот капацитет, односно колку гласови ќе соберат малите етнички партии.

Ромските партии имаат јасно поставена коалиција со најголемите две партии во државата. Додатно, СДСМ вклучи во своите редови неколку Роми кои може да соберат гласови од заедницата. Овој метод СДСМ го користеше во 2016 и доби значајна подршка од албанскиот електорат. СДСМ и ВМРО посакуваат двотретинско коалиционо мнозинство, што е очекувано за нивните политички амбиции. Според мене, на следните избори не и треба на државата влада со големо мнозинство. Досегашните искуства, во кој едните или другите имале таква власт, беа пример за типично самоволие и автократско владеење. Во недостиг на јаки и стабилни институции, на државата и е потреба силна опозиција, без разлика која опција таа ќе биде. Тесна победа е најсигурната опција која ветува дека евро-интеграциските процеси и владеењето на правото ќе продолжат со нагорна линија.

Доколку на следните избори добиеме малцинска влада, без разлика дали ќе победи левата или десната опција, суштинските проблеми на оваа држава ќе останат исти. Програмските ветувања може да бидат со широк спектар на убедувачки наративи за иднината на оваа мала нација во кој дисциплинираните гласачи лесно ќе бидат убедени за својата опција, но доколку се аплицира принципот на вербата во недоверба, можно е да имаме мали изненадувања за големите партии. Доколку такво изненадување се случи, тогаш посакуваната опција е да продолжи процесот на де-груевизација. Пост-груевизмот е сеуште политички и финансиски силен, и секако длабоко навлезен во државните институции. Тоа е истиот модел на окупирање на системот на државата кој се аплицира од страна на централно-европските популистички влади.  Најдобар пример е владата на Орбан во Унгарија која дури и да изгуби на следните избори, ќе ја задржи контролата и влијанието на најважните политички и финансиски органи на државниот апарат. Се додека било која партија има контрола врз овие централни органи, таа ќе има простор за маневрирање и остварување на своите интереси, вклучително и избегнување на било кој вид на одговорност и отчетност за сторените дела.

Да не се залажуваме дека евро-интеграциските преговори (доколку започнат) ќе не спасат од груевистичкиот популизам и диктатура. ВМРО е опцијата која може најбрзо да не тргне од ова политичко миље, кој за жал не може да се оттргне од својата идеологија од минатиот век. Доколку оваа задача ја превземе СДСМ, тоа ќе значи дефокусирање од важните приоритети на државата, за што ќе се троши време и енергија во справувањето со остатоците на груевизмот. Додатно, СДСМ треба исто така да ја промени својата култура на елитизам, која многу потсетува на аристократија, иако со Заев и неговите блиски, имаат популистички настапи. Впрочем, изборите во Април се одржуваат поради популистичкото ветување на Заев, секако во занос на неговото рането его, кој за жал имаше лоша проценка за симнувањето на ветото на Макрон. На крај на краиштата, порано ќе потрошиме милиони евра за изборите во оваа година, со надеж дека следната декада во 21 година ќе ја почнеме со јасно определен пат.

 

  1. Стратегија за Ромите без политичка и институционална одговорност

Оваа година е последна во имплементирањето на сегашната (втора по ред) стратегија за Ромите. Ромските граѓански организации знаат колку беше тешко да се убедат владите на СДСМ и ВМРО да усвојат ваков документ во своите политички приоритети. Првите напори и барања за стратешки документ од страната на државата беа поднесени во далечната 1999 година во соработка со Советот на Европа. Државата тогаш имаше поважни приоритети, војните и бегалските кризи од Босна и Косово, потоа домашниот конфликт во 2001. Во 2005, кога конечно владата под раководство на Бучковски одлучи да донесе стратегија, Македонија беше последната држава во регионот без стратешки документ. Втората стратегија се усвои од страна на владата на ВМРО во 2014 година за периодот 2014-2020. Нема да елаборирам кои се досегашните ефекти на двете стратегии и само ќе потсетам дека ромската стратегија од страна на државата се третира како надворешен услов за придружување во ЕУ. Претпоставувам дека се планира третиот циклус на оваа стратегија од страна на надлежните министерства и министерот без ресор. Исто така претпоставувам дека научивме што може и што не може да очекуваме од следните влади за имплементацијата на ромската стратегија.  За да биде појасно, ова се фактите околу овој процес:

а) Стратегијата, било ромска или секторска, не е правно обврзувачки документ;

б) стратешките приоритети се проектирани јавни политики кој во своите определби навестуваат што сакаат да направат (и секако што нема да направат);

в) реализирањето на проектираните јавни политики зависи од финансиската рамка и институционалите капацитети (моќ) во одговорните министерства. Дополнително, секоја стратегија има логична поврзаност и синергија со закони, кои за одредена влада може, но и не море, да биде висок политички приоритет.

Во изминатите 15 години на двата стратешки циклуси Ромите имаа свои политички глас во парламентот, министерски и директорски позиции во владата и голем број на вработени во администрацијата на централно и локално ниво. Тоа е факт кој што секоја влада го промовира и продава на меѓународните конференции како добар пример за политичка партиципација и еднакви права кон Ромите.

Малку се зборува за финансиската димензија на стратегијата и колкав процент од 3.9 милијарди евра се алоцирани за реализација на ромската стратегија. Сосем очекувано е владите да молчат за финансирањето на ромската стратегија кога знаеме дека 30 години државниот буџет има дефицит. За 2020 година дефицитот е проектиран на околу 280 милиони евра. Оваа празнина ќе се пополни со кредити, а ромската стратегија ќе има слична финансиска поддршка како во минатите години.

Некои ромски организации и активисти ги обвинуваат ромските партии за недоволното финансирање на ромската стратегија затоа што се редовни партнери на владите на СДСМ и ВМРО. Делумно имаат право да бараат од нашите политички претставници подобро застапување на интересите на заедницата пред големите коалициони партнери, и делумно да ги намалат очекувањата за ромските партии поради реалниот однос на учество и влијание во парламентот и власта. Добро е што има континуитет во политичкото учество и тој може да оди во нагорна линија само во одредени моменти, при што треба нашите партии да го препознаат моментот и да делуваат правовремено.

Она што сакам да го потенцирам посебно важно е дека не треба да се надеваме и очекуваме државата да ни ги реши проблемите со сиромаштијата, невработеноста и неписменоста. Треба сами да најдеме начин и решенија во нашата борба за еманципација. Државниот апарат треба да биде под притисок и наши барања секојдневно, во јавните институции, школите, фирмите и медиумите, таму каде што се генерира дискриминацијата и расизмот, неправдата и насилството врз нас.

Пари и милосрдие не барајте од оваа сиромашна и корумпирана држава затоа што сите горенаведени редови укажуваат каде е и каде оди ова мало општество. Треба да ни е јасно дека живееме со нација која има историски комплекси за неправдите кон нејзината државотворност, внатрешно поделена и надворешно оспорувана за името, јазикот, верата и границите.

Ова не е релативизирање на ромските проблеми во однос на општествените, само потсетување дека во демократијата треба да бидеме информирани и да имаме широк хоризонт на разбирање на различните. Иако нашата различност не е прифатена и долго време е дехуманизирана, Ромите се на вистинскиот пат, лојални на мирот и просперитетот, кои се главни вредности на Европската Унија. Таму еден ден ќе бидеме заедно со преку 12 милиони Роми.

 

https://4rrr.wordpress.com/2020/02/23/каде-ни-оди-државата-и-ромите-со-неа/?frame-nonce=2c21655075&preview=true&iframe=true&revision=2

 

Колумна

Надир Реџепи


Sali MemedFebruary 14, 2020
.png

1min105

Ќе има или нема да има избори? Што ќе се случи овој викенд? Ќе отидат ли во пензија старите “хиени“ од ромскиот политички табор?

Дали општеството во целина, или барем ромските политички парии, ќе сфати како да ја игра Бесконечната политичка игра? Ќе се земе ли предвид младата студентска сила или пак сaмо ќе се користат прилики за една друга, конечна игра – каде што победникот е само “минлив политички играч” наспроти бесконечниот живот на Ромите?

Во рамките на мојот СТАВ – Јас мислам ДА. ЌЕ оди ВО НАША ПОЛЗА! Пред себе гледам една поинаква реалност и општество на другари и другарки кои меѓусебно се почитуваат, пријатели кои што се подржуваат во име на една поголема Визија која што почнува да се остварува.

Патем, секоја чест на СИТЕ (без разлика на тоа коj поединец на кое движење, организација, политичка партија или групација припаѓа) кои партиципираат и кои имаа храброст вчера да се појават на протестот и да го кренат својот ГЛАС во име на својата поддршка и ставови во однос на сето она што ни се случува и третманот што го добиваме како одговор на нашата лојалност како граѓани. Затоа што ова општество нема да знае што мислите и што сакате ако не застанете ЗАД НЕШТО во кое што верувате! Не е ли впрочем тоа – таа Бесконечна игра ?

Ќе продолжам со цитирање на изјавата на психологот Мухамед Ајваз на панел дискусија организирана од страна на Граѓанската иницијатива „Аваја“ на 08.02.2020. За да ја опише состојбата на Ромите во македонскиот политички систем Мухамед Ајваз, користејќи стилски фигури, изјави: „Моментално, ромската политичка клима ја гледам како расипан апарат за кафе. Ние веќе 30 години имаме мајстори коишто го поправаат тој апарат. На ромската заедница и е веќе преку глава од тоа расипано кафе што го пие цело време и што некој постојано доаѓа и го поправа тој апарат. А, и дел од мајсторите ја имаат таа позната финта да се остави одреден дел расипан внатре, за да можат пак да доаѓаат.“ Мухамед преку овие зборови се обиде, со игра на метафора, да даде одговор на прашањето „Кој најмногу профитира од тоа што Ромите неколку децении се наоѓаат во status quo состојба?“.

Кои се „мајсторите“ коишто сме ги одбрале и на каков начин сме ги одбрале; дополнително, кој ни одредува колку „мајстори“ ќе имаме можност да имаме; и трето, зошто плаќаме ако не сме задоволни од работата на тие „мајстори“ кои лажат дека го поправаат апаратот. А, под „мајстори“ во оваа ситуација подразбирам политичари и под „апарат за кафе“ мислам на политичкиот простор кој им е даден на Ромите во Македонија.

Следствено, користејќи една друга метафора на шаховска табла, во рамките на „правила на игра“ во претставничка демократија каква што има во Македонија, јас ја гледам суштината на проблемот на три нивоа: прво, Ромите не се перципираат како дел од „играта“; второ, во случаи кога Ромите се дел од политичката игра, тие се само пиони; трето и најважно, во ситуации кога Ромите се дел од политичката игра (иако како пиони) прашањето што се поставува е „Кој ја игра играта во име на сите Роми?“

Некои системи ги вклучуваат Ромите како еднакви играчи, додека други ги оставаат Ромите да бидат пиони на политичката шаховска табла. Постојат системи кои креираат такви услови што Ромите попрво самостојно се одлучуваат да бидат надвор од играта, наместо да партиципираат во системи кои ги дискриминираат.

Во случаи кога Ромите имаат место на политичката шаховска табла, кој управува со фигурите? Кој игра во наше име? Моето видување е дека Ромите во Македонија иако имаат етнички политички партии и претставници, тие сеуште не чувствуваат дека нивните политички претставници работат за добро на Ромите. Вака гледано, личи дека претставничката демократија не е игра која ги застапува интересите на Ромите во Македонија. И, зошто оние коишто би требало да работат во интерес на Ромите не го прават тоа и сакаат Ромите постојано да се дел од таа бесконечна дискриминаторска игра? Одговорот ќе го најдам во горенаведената изјава на Мухамед Ајваз: затоа што се додека имаме расипана машина за кафе (политички систем/правила на игра) се до тогаш мајсторите (политичарите) ќе профитираат. Многу јасна и очигледна ситуација! Ромските како и не-ромските политичари, веќе неколку децении профитираат на грбот на ромскиот народ кој скапо ја плаќа цената за неколкуте места во последните редови од шаховската табла кои нашите играчи себично и неефективно ги користат.

Дали Ромите треба да продолжат да бидат пиони во дискриминирачка игра или можеби е подобро преку надворешен притисок да ги променат правилата на игра? А, кој би се бавел со социјален проблем (како што Ромите најчесто се перципираат)? Јас би рекол дека нашите проблеми не се само социјални, туку (и тоа како) имаат политичка позадина. Тогаш, како треба да играме ако не сме социјален туку политички проблем? Едноставно и мудро – наместо постојано да плаќаме за поправање на стара и расипана машина, да одбереме нова функционална машина! Можеби купување на нова машина чини многу повеќе од постојано плаќање ситни суми за поправање на старата. Но, ако се собере се што во последните 30 години Ромите плаќаат одново и одново, тогаш сигурно е дека вреди да се плати цената за тотална промена на правилата на игра. Секогаш е подобро да се плати голема цена за следните генерации да живеат подобро, отколку да се продолжи со бесконечно плаќање ситни цени после секои избори, одново и одново. Радикални промени во македонскиот политички систем и политичката машинерија која ја претставува ромската заедница – веднаш! 30 години е доволен период за ромскиот народ да се освести и да каже „стоп“ за бесконечната дискриминирачка игра каде постојан губитник е обичниот народ! Доста самите си биравме играчи на коишто победата и губењето им е профитабилно и кои добиваат на наш грб и во име на нашите животи и оние на идните поколенија!

П.С. ЈАС сум Сирхан!

 Руфат Демиров – политиколог 
 Во моментот студент во ЦЕУ

https://www.romaversitas.org.mk/index.php/romaindex-activism/2020-02-14-10-59-47/456-2020-02-14-11-08-07



Bašo Amenge


Grupa taro terne Roma intelektualcija, novinarija, web dizajnerija, tehničarija, montažerija thaj javer personali savo so isilen baro iskustvo ki piri buti rodingje te keren nesto nevo ko mediumsko internet than ki Makedonija. Palo beshiba ko sostanok taro timi taro 24vakti.mk angjape decija kaj ko akava momenti falinela jek romano web tv portali savo ka nudinel pravilno, kvalitetno, informacija baši o Roma. Adaleske formiringape o www.24vakti.mk  ko adava sostanok čivgjem akala celija thaj pričine soske te formirina o jekutno romano web tv portali 24vakti.mk

24Vakti © Copyright 2015 – 2019, Sa o nijamija si protektirime