Sali MemedOctober 11, 2020
Nadir.jpg

1min65

Настаните во државава ни се случуваат со филмска брзина, филм чиј крај е многу непредвидлив. Исто така, тешко ми е да го одредам филмскиот жанр според тековните настани затоа што монополот на политичка и бизнис корупција се толку превртливи и непредвидливи процеси што ниту една филмска сапуница или криминален трилер не може да ги „свари“ во некое стандардно сценарио.

Општествениот хаос во С.Р. Македонија си има свои актери и сценаристи, додека режисерот (или режисерите) остана непозната или невидилива личност (или јас не сум доволно паметен да ја препознам). Сакале или не, секој од нас е дел од овој филмски маратон. Стандардно, актерите (читај бизнис и политичката елита)  свесно ја играат својата улога на сцената, додека останатите – статистите и гледачите – се збунето-недефинираниот и полусвесен дел на филмот. Нивните улоги и места се променливи зависно од менливоста на владетелите во политиката и бизнисот. И така во круг, сите заедно сме производ, реакција и контрареакција на комплексен систем на идеи, настани и дејства кои се константно потхранувани од комерцијални интереси за профит, културолошки и  религиозни предубедувања, вклучително амбициите на разни структури и поединци.

Сакам да верувам дека сите посакуваме и стремиме да имаме филм со “happy end”, но од друга страна свесен сум дека за тоа одлучуваат режисерот и сценаристот. Досега, овие триесет години, сценариото и дејствието на нашиот општествен  хаос одеше по потешкиот и стрмоглав пат. Патот проследен со политичка нестабилност, системска корупција во јавниот и приватниот сектор, меѓуетнички тензии, невработеност, сиромаштија и прикриен расизам влијаеше врз многу судбини, однесување, одлуки и дејствија кои сите ние свесно или несвесно ги преживеавме во овие три децении.

За да се вратам на поентата за филмската брзина на настаните, не треба да одам далеку во минатото, иако тоа е генерализирано во погорните редови. Како пример ќе ги земам настаните во последните две недели, реакциите на институциите, вестите по медиумите и „чаршиските“ оговарања на социјалните мрежи.

***

Минатонеделните настани во Битола и Прилеп ги вратија назад долго потиснатите теми во јавниот дискурс на нашето општество: структурниот расизам и омразата кон Ромите. Овој пат, како и многу пати претходно, во двата случаи главни актери беа полицијата и Ромите. Во Битола Ромите беа  жртви на полициски расизам и бруталност а во вториот, групата на прилепски дрвокрадци, Ромите беа насилници и тепачи на претпоставувам шумската полиција. За разлика од минатото, кога имаше слични испади, горе-доле реакциите на одговорните институции и медиумите беа навремени, со одредена доза на политичка и стереотипна пристрасност. Насилните полицајци се суспендирани а дрвокрадците приведени. Некои структури побрзаа да постават равенство меѓу двата настани со цел да ги прикажат Ромите како извор на проблеми во оваа држава.

Медиумите и двата настани  ги прикажаа согласно својата уредувачка политика, што значи нивните информации беа целосно и делумно пристрасни, со мал број на медиуми кои се држеа на словото на законот и беа објективен извор на информација. Од друга страна, социјалните мрежи повторно беа поле за изразување на омраза и навреди, поддршка на едните или другите, повици за насилство, екстерминација на Ромите, итн. Она што е за мене изненадувачки ново е растечкиот број поддржувачи на белиот расизам и нивните јавни изјави на фејсбук и другите социјални медиуми. Мојата прва претпоставка е дека гнојот искажан на фејсбук е дел од културниот мозаик на нашето општество кој длабоко тлее подолго време (ако не од секогаш) на ова поднебје. Далеку од некое си генерализирање на културата за соживот според фејсбук изјавите, мојата претпоставка ја заснивам на неколку факти:

  1. Во време на информациски хаос, многу лесно се искажува личниот став и мислење за се и сешто на социјалните мрежи и портали, без трезвено размислување за последиците и можното прекршување на законот. Има и такви кои знаат и намерно го прекршуваат законот, охрабрени од неефикасноста или игнорантноста на државните институции, па си пишуваат што сакаат ( од идеолошки, расистички или комерцијални причини).
  2. Во време на општествена, економска, социјална и културна криза (додатно обременета со здравствена), акумулираните лични фрустрации, слабости, амбиции и идеи на недокажаните и неостварени личности чекаат било која прилика и можност за да се манифестираат јавно и најдат поддршка во психологијата на масата.
  3. Во време на масовна нестабилност и несигурност, ментално незрелите и културно заостанатите, стануваат виртуелни „херои“ преку некој пост или текст поради тоа што најдоа „храброст“ да напишат две-три реченици против „заедничкиот непријател“ на мнозинската маса.

Да бидеме на јасно, едно е да се објави порака со омраза и повик за линч кон некого, а друго е тоа да се стори во дело. Законот е јасен и прави јасна дистинкција меѓу двете дела. Меѓутоа законската регулатива е недоволна ако во меѓувреме не се работи на превенција и додатни образовни мерки со граѓаните од сите возрасти. Згора на тоа, на сите страни ечи дека имаме слаби институции и катастрофална имплементација на законите затоа што државата вработи партиски послушници.

Од самото осамостојување на оваа држава, одредени политички и граѓански групации веруваа дека ова е само нивна држава и дека како мнозинство имаат право да ја уредуваат според принципите на белиот супремацизам. Таквиот наратив и политичка реторика на неколку партии си најде непријател во се она што не е етнички македонско и религиозно не-православно. Три децении беа доволно време за да се конструира меѓуетнички антагонизам и расна омраза кај неколку генерации граѓани на оваа држава. Нивните верувања и идеологија се хранети со античка историја, политички дилетантизам и опортунизам и моно-културно вреднување на општествените норми и принципи на демократијата. Ова се однесува на дел од македонските граѓани, кој верува во својата супериорност над останатите групи на граѓани, различни по етнос или религија.

Битолско-Прилепските настани брзо се заборавија. Ефектите од двата протести засега остануваат мистерија а актерите – насилниците, криминалците и жртвите ќе мора сами да се носат со последиците од нивните (не)дела. Во сета ова галама ми недостигаат информации за групата дрвокрадци од Прилеп. Нема информации каде се сега луѓето, дали се во притвор или на слобода, како се третирани од страна на полицијата во истражната постапка, имаат ли правен застапник, дали некоја организација дава некаква поддршка и помош на истите и нивните семејства? Многу други прашања и проблеми произлегоа и ќе доаѓаат во наредниот период и се се плашам да немаме судска одлука слична на онаа со украдените ќебапи. Ако дочекаме таква судска разрешница, а во меѓувреме не знаеме дали луѓето се малтретирани, тепани и приморани да признаат дела според закони за кои немаат појма, тогаш ќе биде доцна за било кое оправдание дека сме посвесни, поорганизирани и посолидарни како ромска заедница.  Во Прилеп треба ургентно некоја од локалните ромски организации во соработка со локалните политички лидери да бидат во тек со истражната постапка и судскиот процес, навремено да известуваат за неправилности и прекршување на законот од страна на институциите. Само така ќе може да се контролираат надлежните органи и институции да не ја искористат својата моќ неправилно и вон законските рамки. Ако некој крадел и бил насилен, полицијата и судот немаат право да бидат насилни и да го крадат законот! Ако тоа го сторат тогаш ќе мораме да ги гониме во судска постапка како расисти. За тоа секој детал и информација во следните месеци/години ќе бидат многу важни.

 

***

Пред неколку дена беше објавен Извештајот на Европска Комисија за С.Р. Македонија за 2020 година во однос на процесот на пристапување кон ЕУ. Надлежните функционери од двете страни, ЕК и државата образложија одредени делови и детали од извештајот како напредок и секако што останува понатаму да се одработи од страна на нашето општество. Тука потенцирам дека цело општество треба да е ангажирано во овие процеси затоа што ова не е процес на политичка и економска трансформација и превземање на ЕУ законодавството. Процесот на придружување има повисоки цели кои се викаат ЕУ вредности и истите треба да се аплицираат од секој граѓанин. За жал, институциите, медиумите и граѓанскиот сектор не успеаа да ја донесат оваа димензија на дневен ред на локално ниво и на ниво на заедниците, така што изгледа дека ЕУ интеграциите ќе останат политичка и бирократска сопственост.

Во истиот период Европската Комисија ја усвои новата Стратешка Рамка за Ромите во ЕУ. Овој пат таа опфаќа седум клучни области и временски е до 2030 година. Малку збунува што ЕК излезе од својот „стандарден“ мандат и усвои документ кој ќе трае подолго од нејзиниот седум годишен мандат. Било како, според мене ова е добар чекор и позитивно за нас затоа што ромското прашање бара среднорочно планирање на политики и секако континуитет во нивното спроведување. Иако процесот на подготовка на Стратешката Рамка не беше доволно отворен, претпоставувам дека имаше консултации со дел од ромските меѓународни организации. Впрочем, искуствата и научените лекции од минатите години укажуваат дека ромските проблеми и потреби се јасно формулирани. Она што треба да се реши се инструментите на имплементација и користењето на финансиските средства на оддржливи резултати.

Во однос на Извештајот на ЕК за С.Р. Македонија и новата Стратешка Рамка на ЕУ повторно би сакал да ја истакнам важноста на три елементи кои како квалитет се значајни во реализирањето на стратешките определби на ЕУ и земјите кои пристапуваат: политичка одговорност, финансиски мониторинг и градење на ромско-фокусирани капацитети во рамките на државните институции.

Ромското прашање има видлив напредок кога е во прашање планирањето на јавни политики на ниво на ЕУ, вклучително земјите кои се во фаза на пристапување. Наративот, институционалната реторика и свесност за ромските проблеми се во голема мера подобрени, инкорпорирани во легислативата на ЕУ членките при што се формирани одредени административни структури во рамките на централните и локални власти. Ова го немавме на почетокот на 90тите години и тоа треба да го препознаеме како нов квалитет во Европа. Секако тука не треба да се застане затоа што дијалогот и планирањето на институционално ниво се недоволни ако нема имплементација и позитивни промени во заедницата. Сега сме во таа фаза, каде што сите страни се заинтересирани за прогресот на заедницата.

Во изминатите години често слушавме критики и оправданија дека нема доволно политичка волја за имплементација на Ромската стратегија. Прво, не треба да си дозволиме како заедница да чекаме и бидеме зависни од нечија политичка волја или желба. Владите и државните институции имаат политичка и институционална одговорност! Терминот политичка волја е измислен и празен термин затоа што луѓето кои се поставени на јавни функции својата лична волја не може да ја внесат во нашите институции. Личната волја е за дома и во слободно време, вон јавните функции и институции. Законите, јавните политики и планови се тие што ги дефинираат задачите и обврските на функционерите. Е сега, да не звучи текстов како теорија, прашањето е како ромската заедница ќе бара политичка и институционална одговорност од надлежните структури и официјални претставници на државата? Дали овој квалитет ќе го оставиме на нашите политички лидери, ромски организации, локални лидери и ромските медиуми, секој на свој начин и со свое знаење и интерес јавно да бараат отчет од одговорните или пак ќе најдеме начин и механизам како тоа да го правиме заедно, со јасни цели и улоги? Едно е јасно, нашата култура на барање јавна одговорност е незрела и фрагментирана, исполнета со многу ситни индивидуални интереси и опортунизам. Поради тоа, цената ја плаќаме преку лошата имплементација на јавните политики дефинирани од Стратегијата за Ромите. Ако овој квалитет и промена не дојде во ромската заедница, многу е веројатно дека во 2030 година ќе критикуваме и бараме виновник за стагнирањето на нашата заедница и нереализирањето на стратешките цели.

Финансискиот мониторинг е втората димензија која е дефицит на ромската заедница за рамноправно учество во политиките на ЕУ и нашите држави. Стратегијата за Роми на ЕУ и државно ниво имаат структурна слабост што немаат буџетска рамка. Искрено кажано, никој во Европа не знае ниту може да каже колку чини интеграцијата на Ромите. Нема таква структура или организација која тоа може да го дефинира, ниту пак има доволна оперативна моќ и капацитет да произведе колективна промена кај Ромите во Европа. Во овие три децении и ние самите не сме на јасно за бројката на Роми кои имаат потреба за поддршка од страна на државата.

Кога станува збор за финансиите, грешката на ЕУ и државите е што секогаш се фалат со одредени суми во некое пост-имплементациско време. Во најновиот документ на ЕК Стратешката Рамка за Ромите се истакнува дека во последниот 7-годишен циклус 2014-2020 ЕУ потрошила над 21 милијарди евра. Оваа сума е голема и за нас и за гаџованите, во која оправдано двете страни се прашуваат како и на што се потрошени парите, знаејќи ја непроменетата ситуација на ромската популација во Европа. Тоа е логично клишеизирано прашање на кое никој неможе да даде едноставен и јасен одговор. Тешко е да се најде некој одоговор или информација во лавиринтот на годишни извештаи од страна на државата и граѓанските организации, затоа што бројките и евиденцијата се фрагментирани според година на имплементација, сектори, финансирани од локално, регионално или централно ниво, други донатори и развојни агенции, за кои не може да се одреди дали изворот на средства е во прилог на ЕУ стратегијата или ад-хок интервенција. Во 2016 година Европскиот Суд на Ревизори објави специјален извештај за користењето на ЕУ фондовите наменети за Ромската Стратегија во кој за жал не даде квалификувано мислење за користењето на ЕУ фондовите.

Претпоставувајќи дека оваа култура на делување (бирократски навики) на институциите ќе продолжи во следните 10 години, очигледно е дека првата промена треба да се случи кај ромската заедница и лидерите на политичките партии и граѓанските организации. Барањата за политичка и институционална одговорност се тесно поврзани нашите капацитети и знаење за финансискиот мониторинг, прецизните информации и детали за сработеното на терен, и секако релевантноста и намената на „големите“ пари во име на Ромите од страна на не-ромите и секако нашите ромски структури.  Ова е долг и комплексен процес во кој треба да се позиционараме во сите можни области на делување. Тоа изискува внатрешна кохезија, делегирање на најдобрите и најпосветените меѓу нас, со јасна платформа за нашата колективна цел. Само така нашата еманципација ќе добие нова вредност и посакувана дестинација – интеграција, еднаквост и правичност.

 

Октомври 2020

Надир Реџепи

https://4rrr.wordpress.com/2020/10/10/%d0%b7%d0%b0-%d1%80%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b5%d1%87%d0%ba%d0%b8%d0%be%d1%82-%d1%80%d0%b0%d1%81%d0%b8%d0%b7%d0%b0%d0%bc-%d0%b8-%d0%bf%d0%be%d0%bb%d0%b8%d1%82%d0%b8%d1%87%d0%ba%d0%b8%d0%be%d1%82-%d0%bc/


Sali MemedSeptember 26, 2020
demiri.jpg

1min122

Не постои полицаец кој во својата историја на „шлакање“, во полициска станица, да не претепа Роми (или како шо ги викаат во Битола – Ѓупци) џепароши (цитирам:) „до посер“ или „до мочање“.
Буквално!

Има една работа за која не се зборува, чинам, а доколку не се нафрли дури и на суров (необработен) начин, ќе остане соголено од можноста за подлабинска критика.

Ромите не беа само вчера натепани од полицијата, туку полицијата многу често ги тепа Ромите. Ова го знам од лични сведоштва на полицајци со кои сум другарувал во моето подалечно минато. Не само Роми, туку и зависници, односно наркомани (како шо ги викаат). Дека полицијата е супер насилна, за тоа да не зборуваме, земи предвид дека за да бидеш избран на конкурс треба да можеш физички да издржиш доста оптеретувачки задачи – 20 пати на вратило без престан, оди да те видам. Значи не го бараат Шекспир и Фуко, критичка (дрндрн) теорија и анализа, да не зборуваме за педагогија.
Во однос на Ромите, нашето општество и нашата култура е доста фашистички настроена. Само малку да разгледаме низ профилите на едно чудо луѓе кои обично пцујат по полицијата, денеска сите се редат во одбрана на полицијата и на протестот на полицијата. Како беше тоа, заврши времето на контра-протестите – ха ха ха.
Велам, треба да се кажат и структурните елементи на дискриминацијата и офрлањето на опцијата Ромите да ни бидат пријатели (φιλια – и јас малку да се напрам паметен) е всушност темелот каде треба да се гради критиката, барем од не-ромска позиција. Колку пријатели Роми имаме? Колку Роми гледаме на улица и во какви места најчесто ги среќаваме а тоа да не е контејнер, кога доаѓаат да ни ги чистат гомната (во улога на чистачи) или во болница? Каква комуникација имаме со Ромите, дали со нив зборуваме на „возвишени“ теми или со нив имаме техничка комуникација и гледаме како можно побрзо да го прекинеме односот и да си одиме? Колку ние ги посетуваме маалата и средините кадешто главно живеат етнички Роми (Шутка и Топаана во случајот на Скопје, Баир во Битола итн.)?
Тоа што последниве години одредени супермаркети (КАМ, Рамстор) вработуваат Роми е добар напредок, но недоволен. Сакам да видам Роми вработени и во ЕВН, ВИП, Т-Мобиле, и други капиталистички и некапиталистички фирми и фабрики, а нивната улога да не биде хигиеничарската туку и интелектуална и „поодговорна“ итн. И оваа критика се движи во рамките на либерал-граѓанската сфера, ама сепак е попроширена.
Да одиме подолу.
Односот на луѓето кои навиваат во овој случај за полицијата а не за натепаните Роми има историја на недоверба кон ромите. Стереотипи и предрасуди еден кош, колку сакаш. Иако статистиките кои ги немам при рака, ама се очебијни, зборуваат за тоа дека „Врие Роми во затворите во Македонија“. Некој ќе укради 500 денари, ќе помини 5 години во затвор. Некој кради милиони, ќе го поткупи цел систем и ниту еден ден нема да помине во затвор. Затворите буквално станаа шелтери за повлекување од улица на оние кои „го попречуваат нормалното функционирање на нашите животи“. Така, не-Ромите живеат раат, ги нема „штетниците“ кои им го реметат мирниот и убав живот.
Така, Ромите, живеејќи во лоши услови, државата не инвестирајќи доволно во зголемувањето на капацитетите на општините и маалата во кои живеат Ромите го намалува и капацитетот на Ромите да имаат послободна мобилна релација со останатите граѓани не-Роми. Исклучувањето од образовниот однос и пазарот на труд значи нивна маргинализација и отфрлање, надвор од институционалната покриеност, а сите знаеме дека за да учиш и да си „учен и школован“ треба татко ти и мајка ти да работат и да ти носат дома ти да си папаш и да не му ја мислиш на тие теми, да не зборуваме за бездомниците кои не се во голем број, ама тие се најприсутни во урбаната средина населена со не-Роми, кои често се и надвор од институционална покриеност.
Да не го тупам, накратко сакам да укажам на структурната дискриминација и фашистички однос кој го имаат многумина околу нас, а кој може да се детектира особено во односот кон Ромите.
За горенаведените нафрлени примери, секако дека не ги обвинувам Ромите, туку не-Ромите кои ги живеат сите привилегии кои за Ромите се многу далечни и недостижни.
Затоа, значајно е на протестот утре во Битола, а се надевам дека овој протести за ова ќе има низ цела Македонија, да излезат во поддршка на Ромите, граѓани не-Роми. Со тоа ќе направат еден чекор силен, напред. Прво ја легитимираат угнетеноста на Ромите низ сите институционални и неинституционалкни механизми кои им го причинуваат со векови. Второ, ќе удрат силно против фашистичкиот ентузијазам за одбрана на најрепресивната инстанца во државата и ќе го отфрлат стереотипот дека a priori Ромите не се виновни, барем не за да јадат ќотек.

Мариглен Демири


Sali MemedAugust 26, 2020
Nadir.jpg

1min107

Сега кога контурите и комбинаториките на старо-новата влада станаа појасни, логично е сите заедно (ние ромите) да се запрашаме за ќарот или зијанот од изборните резултати. Претходно напишав дека нашите политички кандидати се лоши математичари затоа што нерационално ги потрошија ромските гласови на сите можни страни. Старо-новиот мандатар најави промени во владата од која за нас поинтересната е дека нема да имаме министер без ресор (за ромските прашања). Без да навлегувам во дебата дали и како досегашните министри без ресор придонесоа за унапредување на состојбите во ромската заедница, едно е јасно, го изгубивме последниот бастион со политичка и институционална моќ во оваа држава. Времето ќе не поучи дали бевме зрели како заедница и како ја употребивме оваа позиција. Споредено со позициите кои ги имавме пред 2016, очигледно е дека назадуваме на политичко-институционален план. Сега повторно ќе мораме сите заедно, ромски партии, бизнисмени, медиуми и граѓански организации да најдеме начин и методи за притисок и влијание кон оваа власт за да ја превземеме институционалната одговорност во државата за решавање на нашите проблеми и секако остварување на нашите колективни интереси. Во следниот период – во кој треба да имаме долгорочна визија, конзистеност и оправданост во нашите барања и заедничко делување, за кој треба веднаш да имаме транспарентна платформа – остануваат неколку  општествено-политички процеси во агендата на Македонија кои може и треба да се искористат до крајот од оваа година (почнувајќи од утре!).

 

Прво, Заев најави дека неколку министерства ќе се трансформираат во државни агенции. Опозицијата веќе коментираше дека оваа одлука нема да ја намали државната бирократија, односно сите тие структури ќе добијат ново име и институционален мандат а трошокот на државата нема драстично да се намали. Она што нас ромите не засега од оваа рационализација на министерствата се следните прашања:

а) каков нормативно-институционален мандат ќе добие новата („ромска“) агенција,

б)каде ќе биде системски позиционирана (во институционалната хиерархија на планирање на јавни политики, одговорност и отчетност)

в) како и која институција ќе го раководи процесот на систематизација и структуирање на „ромската“ агенција (колку луѓе, со кои компетенции и квалификации, кадровска политика, оперативна функционалност, процедури за носење одлуки, приоритети, итн)

г) каков финансиски капацитет и годишен буџет ќе има агенцијата, дали ќе црпи фондови само од државниот буџет или ќе може да привлекува и раководи со фондови од други извори.

Ова се само неколку од многуте детали за кои ромските политичари и активисти треба да посветат внимание во фазата на планирањето на делотворноста на агенцијата. Низ самиот процес сигурно ќе има уште многу други прашања и детали за кои некој треба да пресече и реши како ќе биде поставена новата агенција. Најлошо е ако одлуките и одговорите на дадените прашања бидат дадени без нас, т.е. ги донесе не-ром или бирократски лаик за кого ромското прашање претставува само дел од работните задачи. Во овие 30 години тоа ни се случуваше постојано и континуирано, а тоа е главната причина зошто нема видлив напредок во реализацијата на јавните политики за ромите на централно и локално ниво. Ако во оваа фаза од процесот не се донесат функционални решенија за институционално-оперативниот модус вивенди на агенцијата, повторно ќе се соочиме со истото статус-кво на состојбите во ромската заедница, затоа што без разлика на посветеноста и компетеноста на вработените роми во агенцијата, тие секогаш ќе имаат „врзани“ раце во работата токму поради нефукнционалните нормативно-оперативни процедури и правила за работа на агенцијата.

Второ, државата треба да подготви и усвои нова 5 или 7 годишна Стратегија за Интеграција на Ромите, согласно Евро-интеграциските процеси и политики (и секако определбите за едно општество за сите). Во моментов ги броиме последните 4 месеци од имплементацијата на сегашната, втора по циклус, ромска стратегија. Не треба да бидеме наивни и да веруваме дека третата треба да биде подобра по квалитет и приоритети од претходните две. Таму не треба да се измислуваат нови проблеми затоа што проблемите, потребите и интересите на ромската заедница во глобала се исти, било да се работи за 2005, 2015 или 2020 година. Низ сите овие години имаше нијанси на прогрес и регрес во имплементацијата на стратегијата, пропратени со институционална неодговорност, медиумска незаинтересираност и недоволен притисок или ангажман од ромските граѓански организации.

Институционалната дискриминација и расизам кон ромите останаа основен белег на ова болесно и сиромашно општество така да државната стратегија треба да си ги провери културата на владеење и однесување кон ромите по вертикала од министер до хигиеничар, односно сите оние кои трошат државни пари. За оние другите, приватниот сектор и медиуми, обични граѓани имаме наша сопствена ромска стратегија и секако позитивното законодавство кое се заснива врз принципте на еднаквост и правичност. Е сега, кога ја спомнавме дискриминацијата и расизмот, треба јасно и гласно да кажеме дека се соочуваме со неколку типа на расизам и дискриминација. Едниот тип се манифестира од етничките македонци, вториот од овие кои декларираат дека се автохтони и третиот е микс на расизам и дискриминација од страна на турците, србите и бошњаците. Со сите нив имаме посебен однос на релации и слично на другите земји во Европа, третманот е од омраза до целосно игнорирање. Да потсетам пак, станува збор за луѓе вработни во јавната админстрација, кои своите прерасуди и навики ги внесуваат во државните институции.

Овој моментум на планирање и подготовка на следниот стратешки циклус за ромската интеграција, треба да се искористи со сите наши можни капацитети. Како што реков, поучени од имплементацијата на претходните две стратегии, овој пат треба да се фокусираме на механизмите и капацитетите за спроведување на стратешките цели и определби. Тоа значи, јасно дефинирани и поставени човечки, финансиски и оперативни капацитети на централно и локално ниво. Претпоставувајќи дека планирањето на стратегијата ќе биде јавен процес, како што беше и претходно, пожелно и многу корисно е ромските политичари и активисти да ги усогласат внатрешните приоритети и секако договорат заеднички настап во дијалогот со надлежните институции. Секој детал и одлука се важни во внатрешно-ромскиот дијалог кој следствено треба да биде основ за застапување и лобирање пред власта.

Имајќи ги во предвид кризите предизвикани од пандемијата – економска, социјална и хуманитарна – овој пат ќе биде многу тешко да се лобира кон власта и нејзините партнери, затоа што сите тие се заглавени во своите политичките интереси и јавно дадени ветувања исполнети со примеси на националистички и популистички партикуларизми. Од друга страна економските загуби во првата половина на оваа година и превземените мерки на државата се сеуште недефинирани по обем и содржина, а знаеме дека државната каса е кратка за над милијарда евра (првична проценка). Тоа значи дека до крајот на годината не знаеме колку е минусот на буџетот, колкави заеми се потребни за да се задржат основните функции на државниот апарат. Додека во капиталистичките економии на големо се дебатира за воведување на Универзален Основен Приход (Universal Basic Income – UBI) кој го гарантира државата во време на глобална пандемија (криза), кај нас дома за ова многу малку се зборува. Причината е што државната каса е празна, а од друга страна како држава во развој не можеме (односно не смееме) да печатиме пари. Владата веројатно очекува да добие поволни кредити и неповратни средства од ЕУ и другите мултилатерални и билатерални институции, факт кој има некојси основ поради нашите евро-атлантски интеграции и гео-политички интереси.

Горенаведените констелации на меѓународен план и ефектите од пандемијата укажуваат на третиот важен момент, Евро-интеграциските процеси. Ромите мора да бидат дел од преговарачките тимови кога ќе се отвараат поглавијата за ЕУ членство. Ако бидеме отсутни или оставиме некој не-ром да размислува решенија и одлука за нас, тогаш е сигурно дека не чека судбината на ромите од Романија и Бугарија. Како ќе напредува земјата во интеграциските процеси, така ќе расте омразата и игнорирањето кон нас, затоа што сите останати ќе ги користат ЕУ фондовите за свој напредок, а ние ќе останеме таму каде што сме. Идеално гледано, доколку Македонија искористи 100% од предпристапните фондови, нашата економија ќе има 4% годишен раст. За жал, досегашните искуства на искористување на ИПА фондовите велат дека не сме успеале да искористиме ниту половина од достапните планирани (неповратни) средства. Од тие 50% абсорбирани средства помалку од 1% од ИПА фондовите беа насочени за поддршка на ромската стратегија. Повеќе пати во минатото пишував на оваа тема. Омразата и игнорирањето на луѓето кои носат одлуки во државната бирократија резултира со немање пари за ромската стратегија а од друга страна не сакаат да ги планираа и програмираат ИПА фондовите за нас, затоа што се тоа озбилни суми за кој треба многу работа и одговорност од државните институции.

Верувам или се надевам дека гореспомнатите процеси ќе ги мотивираат нашите политичари и активисти да започнат што поскоро внатрешен дијалог и градење на заедничка платформа. Ако не, оние што по некоја линија ќе бидат поканети на дијалог со институциите, ја превземаат одговорноста без делегирање и легитимитет од колективот на ромската заедница, што однапред е главен постулат за неуспех и мимикрија на застапување. Неколку генерации на ромски политичари и активисти, вклучувајќи ме и мене, потрошија време, труд и елан, за да стигнеме таму каде што почнавме. Без внатрешен дијалог, заедничка национална платформа и делегирана одговорност никој нема сериозно да не третира. Еден ромски пратеник, еден градоначалник и неколку директори ќе биде и ќе остане нашето политичко и институционално портфолио во 30 години демократија. Тоа е секако недоволно и мора да се обидуваме повторно и повторно за повеќе правичност и еднаквост преку принципите на ромската еманципација и единство.

Август, 2020

https://4rrr.wordpress.com/2020/08/26/%d1%88%d1%82%d0%be-%d0%b8-%d0%ba%d0%b0%d0%ba%d0%be-%d0%bf%d0%be%d0%bd%d0%b0%d1%82%d0%b0%d0%bc%d1%83/


Sali MemedJuly 30, 2020
Emrah-Aziri.jpg

4min102

Akavada Bajrami ka nakhava le ki isto euforija sar o Fitr Bajrami. Јас razlika ka ovel samo so nekoj ka cestitinel tuke porano a nekoj pokasno. Isi razlika so amare Kurbanija ka barvakeren amare ama isto hem e komšijengjere sofre.
Ma bistren tumare komšijen ko akava pharo zamani.
Palem ka ovel amen digitalno bajramluko amare manglencar.

Ka dikha ko ekranija i čuči Mekka hem o čučo Arafat.
Belkim nekaskere asvaja hem leskere dovaja O Allahi ka Uslišinel, akaja belaja taro amaro than, kher hem familija te cidel. Ama ma razočarinen tumen, O Allahi swt nijek pharo zamani bizo dermani na mukhela, hem isto agjar, nijek Kurban Bajrami bizo bizo Tekbiri na Osvetlinela.

Ked keraja lafi taro Курбан Бајрам, odma avela amengje slika ko šero so valjani te čhina kurbani. I obaveza so ačhili amengje i odobor purani, па phandaja la e Pejgambereja e Ibrahimeja as ked valjangja te čhinel pe čhave e Ismaile as

فلما بلغ معه السعي قال يا بني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترى قال يا أبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين

“Samo so barilo odobor kobor te del le arka ki buti o Ibrahimi phengja :”Mo čhavo, me dikhljum ko suno sar čhinava tut, vaker mange tu so pheneja ? “O mo dat” – vakergja – “Ker sar soj tuke Naredimo, ka dikhe man inshallah sar kerava sabri.” – 37:102

Ked razmislinaja bašo odola momentija kozom sine pharo e Ibrahimeske a.s, so svako jek dat bi haljolja le, vazdela amengje tužna emocije.
Ama ma bistren so svako jek slučka so spomninelape ko Kur’ani palo peste anela hem but pouke. O Kur’ani nane lil kote so o avtori ilustririnela pe emocije ili dukh, o Kur’ani educirinela e insane, kerela le pošukar, promeninela ki pozitivno smisla leskoro stanje hem razmisliba.

Ko akava dzivdipa sarine sijam sine, ili pa šaj več sijam da ke Ibrahimeskoro as than, kote so valjani te da kurbani amare “Ismaile” e Allaheske. Spremno li sijan te čhine te “Ismaile” Allaheske ko anav? Ти си лее биго otивотно знакија, те улаве ле е čоролингје?
Sarine amendar isile nešto so mangela le but, razmislin šukar dali odoja buti ingarela tut popaše Allaheske ili dujrarela tut. Soske ma mislin so akava Dini nane le pe žrtve, ker te lošna tabijatija, naravija akava Bajrami kurbanu akale bajrameske karši to Gospodari, da bi te zameninel len Ibrahimeskere osobinencar.

Ko mo anav, ko anav me familijakoro;
Бахтало Курбан Бајрами!

Емра А AZИРИ


Sali MemedJuly 30, 2020
SHUTKA-CENTAR-24vakti.png

3min244

Naklja o Alusariba 2020 bers ki Utarali Makedonija, save so iznenaduvachki pobut manushenge deka o Albancija khuvgje majbut deputatija ki Makedonijakiri istorija taro plularizam.

Basi akaja sostojba nekobor poente:

1.  O Albancija sine maksimanlo angazirinme te iklon ko alusariba dzandindoj i situacija e Covid 19 o daripa bashi sastipaskoro hali e manushengoro hem ko pogon o Albanska politikane partije ko sa akala rizika bashi korona virus ki amari them reshingje te den gas thaj te ikalen pire dzenen ko so ko agor iklo sar pozitivno varijanta odoleja so andre isilen 32 Albancija kolendar ako kergja Gavarmento o SDSM ka oven thaj pobut savo tano istorisko rezultati.

2. O NA iklojba taro okola javera etnikumija predvodime taro Makedoncija majbut ko izborno edinice 1, 2, 5, 6 angja akava rezultati ko akala Izborna edinice o Albancija iklile 70% taro adala soj akate ( na ko izborno spisako soske but isilen ki dijaspora samo pisime ama nae akate realna) odova vakerela kaj baro numero Albancija iklile ko akala izborija ili jekajek sar javera angleder  negde pobut taro 220 000 glasachija.

Dzikote okoja rig but pohari ja pashe 700 000, sporedime o nakle izborencar falinena pobut taro 200 000 Makedoncija thaj javera etnikumija te den plo glaso.Akate kergjape i razliak ki 1, 2, 5, 6  te dobinen Albanska deputatija pobut taro palune izborija hem o fakti kaj i BESA khuvgja ple deputatencar Makedonsko avazencar na Albanska soske sine but hari.

I BESA te dzal sine korkori ko Alusariba dali ka astarel sine o prago jek te khuvel jeke deputateja e koaliciribaja sinela shukjar poteg akana isilen 4 so pretenzije bashi panda te fundiringja o SDSM o Gavermento so isile bare sanse te kerel odova.

3. Dali i Korona virus o darajba te na iklova te na astara akava nasvalipe te na ova pozitivna shukar smislimo sar opstestveno triko bashi javera save so agjar vakerdo kurnaski dzandidoj kaj korkachija o Makedoncija, o Roma, o Khoraja  thaj javera deka akana samo pritisok ko Albansko dzijani te iklol hem iklio agjar sar so sine. O Albansko politikane partije shukar kergje buti ko teren suze matematichko operacijaja kaj okola ka daran te iklon amen te iklilem ka dobina pobut hem ko krajo akaja teza pobedingja.

4. Romano politichko situacija ko Alusariba 2020 bersh

JEKE RECHENICAJA SA DZIKOTE NA DENA SHANSA PRRAVA MANUSHENGE KO PRAVO THAN KA DIKAMENGE ASAVKO MODERNO HOLOKAUST KERDO KORKORI AMENDAR AMENGE!!

Sledno poslobodno vreme ka kera shudre sherencar so ka dobina ko avutnipe sar Romani nacija .. akana ka adzikera Gavermento te fundirinelpe pa te dza pretpostavkencar, iako o tendencije STATUS KVO ali mora nada !!

P.S

Kotar iklili i bolivudsko ideja Aksel Ministeri wow

Ajde sledno prilika akana adzikeraja…

GILJA BASHI O NEVO DUSHMALUKO ISILE VIRUS KORONA POZITIVNO TANO PREPELO  BE !!!

 

Sali Memed


Sali MemedJuly 24, 2020
Nadir.jpg

1min114

Изборите поминаа, нашите гласови (мислам на ромските) отидоа јабана,(за другите ич не ми е гајле, оти се стандардно закопани во партиските ровови). Што правиме сега? Со јабана дадени (расштркани) гласови на сите можни страни нашата политичка култура остана непроменета навика – бараме моќ каде што ја нема!

Со ваков резон и математичка пресметка не можеме да очекуваме повеќе. Сега не држат оправдувањата дека поради пандемијата нашите кандидати мораа да имаат скромна кампања, која недоволно ги мобилизираше ромите да гласаат во поголем број (или пак да го концентрираат својот гласачки потенцијал).  Миксот на виртуелни (чаршиски) муабети и класични (празни) ветувања во ромските населби е наивна комбинација на активностите на нашите без-идеолошки политичари. Генерално, овој пат кампањите беа многу поефтини, без масовно возење со автобус, сендвичи и коктели.

Додека ги чекаме конечните резултати од ДИК, јасно е дека имаме само еден ромски пратеник во Собранието (знаевме дека нема да има втор). Тоа беше очигледно добитната комбинација, која е стандардна позиција во сите досегашни состави на Собранието. Останува да видиме како нашата пратеничка ќе се носи со битката против повеќеглавиот Голијат. Дали ќе биде декор како неколку нејзини претходници, или пак ќе бие битки како бунтовник на повеќе фронтови.

Да бидам јасен, не ги квалификувам досегашните ромски пратеници дека биле декор во Собранието поради нивниот ангажман или делување; нивната политичка моќ или кредибилитет секогаш доаѓаше од бројот на ромските гласачи, особено во 2рата изборна единица. Еден од 120 пратеници е многу симболична позиција во хиерархијата на моќта, иако во одредени комбинации, ромските гласови беа одлучувачки за неколку владини состави.

Имавме случај кога Бранко Црвенковски не сакаше да го прими Неждет Мустафа во неговиот кабинет затоа што добил (или успеал) да собере околу 2000 гласови. Или обратно, Амди Бајрам со преку 9000 добиени гласови имаше доволно аргументи да добие важни позиции во владата на Груевски. За ваквите пост-изборни преговори и договори врз основа на добиените гласови знаат мал број на ромски политички активисти.

Нашата нова пратеничка, која е член на СДСМ, е во слична ситуација на Неждет Мустафа; ќе видиме какво внимание ќе има Зоран Заев кон ромското прашање и нашата пратеничка која тежи нешто повеќе од три илјади гласови во 2рата изборна единица. Од спротивниот табор, Мицковски ги асимилира или игнорира (читај како сакаш) ромските гласови од своето конто (вклучително на останатите партнери од коалицијата Обнова) со изјавата дека ВМРО е победник на овие избори затоа што добил гласови без албански коалиционен партнер.

Според него, во оваа држава се бројат само македонски и албански гласови, кои по „природен пат„ треба да завршуваат кај македонски или албански партии. Според рецептот на Мицковски над 1200 ромски гласови се важечки на овие избори затоа што завршија кај НПР, а сите останати роми биле во заблуда.

Пост-изборната хипокризија или лицемерност е долготраен стандард во македонската политика. Калкулантството и додворувањето во оваа фаза е квалитет на големите мнозински партии, при што се она што го кажале и ветиле во предизборието е „пу-пу не важи“. Сега се јасно поставени односите на сила и нема тука што многу да се филозофира. До формирањето на следната влада наративот е диктиран од моќта на добиените мандати, позади кои што под маската на идеологиите и визиите за иднина на нашето општество стојат лукративни интереси за моќ и профит.

Сега малите играчи, како нашите изборни тркачи, ќе молчат и ќе чекаат што ќе договорат големите поглавари. Овој пат се петипол поглавари на челото на политичките племиња. Ромските лидери се сега релаксирани од бремето на преговорите во смисол дека не треба да се мачат и носат одговорност за договорените решенија околу тоа кој ќе биде власт а кој позиција. Било како било, одлуките ќе дојдат и сите наши политичари кои трчаа на едната или другата страна ќе бидат под милост и немилост на донесените одлуки. Поука- научивме да играме во предизборната трка.

За жал, немаме концепт ниту визија дека трката треба да се трча во оваа втора фаза. Затоа сега кога немаме „коњи“ за трчање во постизборието сакам да ги потсетам сите кои се потрошија во првата фаза на оваа игра на демократија.

Прво, она што е ветено на ромската заедница во кампањите на СДСМ и ВМРО е само пишаниот збор во нивните програми. Претходно напишав во овој медиум што имаат планирано или не за нас. Сето она изговорено во етерот е заборавено од сите нас. Немаме сумирани изјави, заклучоци, прашања и одговори од јавните трибини по ромските населби.

Второ, пишаните програми се само план. Таму нема временска и финансиска рамка, одговорна институција или структура од државниот систем. Можно е тие да се реализираат во било која година, зависно од буџетската кондиција на државата. Знаејќи дека државната каса е празна, можно е овие проекти да чекаат подобри времиња, кое значи подолго време. А можеби и нема да дојдат на ред за имплементација поради икс непознати причини. Што ќе правиме ако ништо од ветеното не се реализира? Како ќе настапи нашиот претставник, како ќе лобираат останатите ромски партии, медиуми и невладини организации?

Трето, знаејќи дека на листите имавме само една добитна позиција, сето она што е одработено во предизборитето беше наивно верување дека ќе добиеме повеќе. Штетата е дотолку голема што се расфрлифме со ромските гласови на сите страни, без сериозно да размислиме дека не смееме тоа да го правиме затоа што имаме околу 25.000 гласови во цела држава. Згора на тоа нашите гласови не се сконцентрирани и немаат којзнае кое влијание во изборните единици, освен во „двојката“.

Четврто, со овие изборни резултати треба да ни биде јасно дека имаме систем кој ги привилегира големите партии. Не треба да сме наивни на следните избори, било тоа со овој модел и географија, или друг модел на пребројување и една изборна единица. Нашата реалност на било кои избори е диктирана од бројот на ромската популација, бројот на ромски партии, и секако односот кон големите партии. Не треба да очекуваме дека Македонија ќе биде една изборна единица. Ставете се на местото на ВМРО, ДУИ или СДСМ, и побарајте причина зошто би го сториле тоа, односно зошто би се откажале од систем кој работи само за вас?

Петто, со идеолошки нејасно определени политички партии, Ромите не се перцепираат за сериозни актери на политичкаа сцена. Лутањето меѓу СДСМ и ВМРО имаше краткорочни придобивки, меѓутоа долгорочно, засега сме нејасни и неопределени актери на политичкиот спектар (да не кажам политички незрели во нашите определби за формата на државните политики). Идеолошкото кристализирање ни е преку потребно за здружувањето со политичките опции надвор од државата, кое пак за возврат ќе има поголем импакт врз домашните политички партии. Особено во следниот период на преговарање со ЕУ.

На крајот на краиштата, после 30 години демократија и изборни циклуси, неколку генерации на ромски гласачи и партии научија и учат како се игра во вакво опкружување. Во било кој смисол, нашето однесување, резон и амбиции се одраз на севкупните политички, економски, социјални и културни односи во државата. Не сме изолирани на тој план, иако сме гетоизирани во нашите населби и секојдневни интеракции. Важната поента на изборните резултати е што Ромите беа активни чинители, во рамките на нашите можности, во креирањето на политичката сцена и силите во хиерархијата на моќта. Има повеќе научени лекции од овие избори а најважната е дека ниту една од големите партии нема да има мнозинство. Тоа е многу важно да го потенцираме, знаејќи дека секогаш кога имавме мнозински влади тие владееа авторитарно и без одговорност. Затоа е корупцијата длабоко навлезена во структурите на државниот систем. До следните избори, се надевам ќе имаме позрели одлуки и делување на политичката сцена а до тогаш на идните кандидати им препорачувам да го запомнат наравоучението од насловот.

ПС. Пораката од насловот ја искажувам редовно на еден мој близок пријател, без разлика дали одработил нешто добро или не. Како таква останува да се интерпретира од читателите и секако политички ангажираните ромски активисти.

Јули 2020

Колумна Надир Реџепи

 


Sali MemedJuly 7, 2020
Nadir.jpg

20min148
Процесот наречен парламентарни избори има старо-нови играчи. Ништо чудно, ниту нешто
ново за нашата мимикрирана демократија. Зависно од тоа дали сте оптимист или песимист,
партиски определен или неопределен, на 15 јули имате право на избор – да гласате или
апстинирате. Последователно, една од претпоставките за оние што ќе гласаат е дека веруваат
или знаат што ќе добијат од кандидатите, додека оние што ќе апстинираат е можно да не
веруваат на оваа политичка понуда или пак воопшто не ги интересираат изборните процеси во
земјата.
Во досегашните изборни циклуси ромската популација има етикета за ефтино (про)даден глас.
Типично за една чоровинска земја, која си игра држава, никогаш етикетата и одговорноста не е
залепена кај партиите и нивните малверзанти кои како купувачи на гласовите се главните
генератори на овој феномен. Јавна тајна е дека не се продаваат само ромски гласови во ова
општество.
Поданиците на големите партии суптилно тргуваат со својот гласот и како размена
за возврат добиваат вработување за член од семејството, некоја бизнис зделка или
привилегиран статус до центарот на моќта. Меѓу поданиците има послушници кои се
активираат по потреба и по желба на привремено глорифицираните лидери. За жал, или пак за
среќа, ваков феномен на глорификација од масовен карактер не се случува меѓу ромската
популација.
Типично за нас, ние останавме оригинални приврзаници на локалната
демократија во која довербата и недовербата се производ на нашите информации од прва
рака. Сето она што е далеку од нашето блиско опкружување, како на пример семејството,
роднини, соседи, пријатели, улични познаници, тешко добива поддршка, се додека некој
„наш“ не ни каже дека треба да се гласа за некоја неромска опција.
Е сега, тој „наш“ човек неретко е соработник или припадник на одредена политичка опција на мнозинските партии,
така да нашето локално демократско миље станува дел од агендите на мнозинските интереси.
Тука мора да дообјаснам дека иако сме дел од агендите на големите политички партии,
големите интереси имаат делумно познавање за нашите реални потреби и интереси. Тоа по
некоеси правило е секогаш така, во ситуација кога малиот интерес мора да биде дел од
големиот интерес, поради фактот што сме бројчано мала и економски сиромашна заедница.
Како последица на ваквиот однос, три децении ромските гласови завршуваат на контото на
СДСМ и ВМРО.
Резултатите од ваквото однесување со ромските гласови се денешната
ситуација и позиција на ромите во Македонија, во кој еден „наш“ трча на избори во името на
ромите, двајца во редовите на ВМРО и дури четворица за СДСМ. Проценките или
претпоставките се дека едно место од „нашите„ има гарантирана позиција за пратеничко
место додека останатите ќе мора да ги почекаат резултатите на 16 јули.
Политичките партии и нивните симпатизери истрчаа скоро половина од изборната кампања,
овој пат под услови на пандемија. Ретка комбинација на политички заболено општество и
глобална пандемија од невидени размери. 1578 кандидати од 4 коалиции и 11 партии се
политичката понуда во ова лето господово, кои врз основа на минатото ќе ни ветуваат иднина,
која по правило треба да биде посветла и подобра од минатото. Ако ова нешто ви значи, треба
да знаете дека на листата има дури 11 кандидати на 19 годишна возраст.
Најстариот тркач за пратеничко место има 87 години. Просечната старост на кандидатите е 42,6 години.
Политичката култура и реторика во оваа кампања имаат своја 30 годишна константа. Тоа е така
поради доминацијата на СДСМ и ВМРО и нивниот типичен вокабулар составен од
самофалење, ветувања за подобар живот и омаловажување на противникот. Како додатен
инструмент за дискредитација на противникот секој ден се објавуваат прислушкувани
разговори за едната или другата страна. Никој не знае кој прислушкува и објавува телефонски
разговори во оваа држава затоа што институциите ни се парализирани за време на изборни
кампањи. Додатно се непродуктивни поради Ковид-19.
На митинзите половина од времето во дискусиите се троши на оцрнување и дисквалификација
на спротивната страна. Тоа се реакции на реакции, коментари на коментари, критика на
критика и се така во недоглед, без разлика дали тоа се вистини или лаги. Важно е да се каже
нешто за противникот во негативен смисол.
Некој од нас своето мислење за политичките опции ги гради за време на кампањата, додека
пак други имаат однапред изграден став за кого ќе гласаат. Претпоставувам дека и едните и
другите ги читаат изборните програми на партиите. Ромите и ромските прашања се тема само
на митинзите во ромските населби и соседства со доминантна ромска заедница. Во
шаренилото на понуди од СДСМ и ВМРО може да слушнете многу слични но и различни
ветувања за нашата заедница. Имам впечаток дека некој од „нашите“ им шепнува на двете
страни кои се тоа горливи и ургентни потреби и интереси. Можно е да грешам за нашите
„шепнувачи“ бидејќи тие јавно делуваат и го промовираат ромскиот интерес во агендите на
најголемите партии.
Моите заклучоци црпат основа од пишаните програми на СДСМ и ВМРО и
донекаде од презентираните мерки и политики на локалните митинзи. Сепак јас повеќе
верувам на пишаниот збор (или ветување на изборната програма) отколку на говорите во
етерот на ромските населби. Јас тука извлеков неколку поенти кои ги најдов во програмите на
ВМРО и СДСМ, каде што се спомнуваат ромите во нивните идни политички планови или
приоритети. Ги читав нивните програми поради фактот што сегашниот изборен модел и силите
на теренот дава можност на едната или другата партија да ја формираат следната влада.
Второстепено значење е дали некоја од новите и помалите по моќ партии ќе има место во
следниот парламентарен состав.
СДСМ на 267 страни програма има образложено во детали што ќе прави во следните 4 години
доколку дојде на власт. Во наративниот дел на „Можеме“ ромите се спомнати само два пати,
во воведот на Зоран Заев (стр.3) и во делот за досега одработеното за ослободување на
плаќање надомест во претшколско образование (стр. 132).
Програмата има планирано вкупно 227 проекти за изведба. Само 4 проекти се планирани во Шуто Оризари.
Тоа се воглавно инфаструктурни проекти, реконструкција на ул. Мелничка (стр. 69), поставување на
атмосферска канализација и реконструкција на ул. Пелагонија и Брсјачка Буна (стр. 79),
поставување на атмосферска канализација и целосна реконструкција на ул. Хаџи Јован
Шишков (стр. 79) и иста интервенција на третиот дел на ул. Индира Ганди (стр. 80). Во
проценти, овие 4 проекти изнесуваат 1.76 одсто од сите 227 проекти. Проценете си сами дали
е тоа доволно и секако релевантно за тековната состојба на ромите (од Шуто Оризари), додека
ромите од гругите градови ќе мора да почекаат некои следни локални или национални
избори.
Програмата на ВМРО е напишана на дури 340 страници. Ромите се спомнати само еднаш но
наративниот дел, на страна 129, како потенцијални корисници на активните мерки за
вработување. За разлика од СДСМ, програмата на ВМРО има 63 мерки кои ќе бидат
реализирани преку 325 проекти. Нема планирани проекти кои таргетираат ромски населби или
заедница. Воглавно мерките и проектите се класирани во 4 столба. Конкретно во 4-тиот столб
(Подобри услови за живот на сите граѓани) ромите може да се надеваат дека ќе се адресираат
нашите интереси и потреби, секако преку ангажирањето на ромските политичари кои се дел
од коалицијата Обнова на Македонија.
До 15 јули имаме уште 8 дена. Доволно време да одлучиме дали и за кого ќе гласаме. Секој
има право на одлука и лична проценка за дадените понуди. Политичкото мени е одраз на
огледалото наречено македонско општество. Тоа е нашата реалност и производ на овој народ
и секако неговиот културен и ментален образец. Да не заборавам да потсетам дека нашето
општество и нашата политичка и општа култура не се изолирани острва на европскиот
континент, затоа што надворешните гео-политички и гео-културни влијанија имаат голема
улога во нашите одлуки и однесување.
Затоа сме дел на НАТО и стремиме да бидеме членка
на ЕУ. До следните понуди на политичкото мени се надевам ќе имаме нови генерации на
политичари, подобри со интегритет и мудрост од сегашните.
Колумна Надир Реџепи

Sali MemedMay 23, 2020
FB_IMG_1589972783687-1.jpg

1min145

Бисмиллахир-Рахманир-Рахим

Здружението Давет во континуитет и овој Рамазан, благодарејќи на Аллах џ.ш, а со подршка на нашите донатори, успеа да ја реализира Ифтарската Софра 2020, со вкупно поделени 2450 порции.
Давет, исто така ги испочитува и бегалците сместени во Центарот за баратели на азил во Скопје -Визбегово, така да секој понеделник и четврток бегалците од Сирија ,Авганистан,Пакистан и други далечни земји, не почастија со тоа што нашата порција беше дел од нивната рамазанска софра.
Здружението Давет, ова година, прибираше сретства за садакатул фитр,и зекат така да од собраните сретства за Садакатул фитр се припремаат 200 бајрамски пакети со храна, со целни групи во неколку градови: Скопје,Куманово, Тетово, Гостивар, Прилеп, Битола и Кичево.
Голема благодарност до сите наши донатори од Македонија и од Европа а посебна благодарност до Исламише Културвераин Фриктал Цеиниген од Швајцарија, исто така и до Фондацијата Албиз од Скопје, до Кашмир Салоски од Линцбург Швајцарија, до Џ.М од Лабуниште, до Е.Д од Санкт Галлен од Швајцарија, до М.Л.од Холандија до Р.И од Франција до У.К од Италија и до Македонската Исламска заедница од Австралија
Го молиме Аллах џ.ш. да ве награди сите вас со најубавата награда на двата света, со ризк и бериќет на дунјалукот и со Џеннетот Фирдеус на Ахиретот!

Администрација на Давет


Sali MemedMay 23, 2020
casha.jpg

5min162

Kolaj te spremine tut ramazaneske sar svako normalno berš, akava Ramazani sine amengje ispit kote so but đene na sijam zadovolna amare rezultatencar. Samo so sikliljam taro akava karantini deka o Đamije tane amengje bitna morandiljam te izolirinamen olendar, dukhaja ko amare vile.

Na sine kolaj akava šužipa, ko asavko pharipa.

Ake avdive da i posledno čaša iftareske o kherutne denaman, dikhindor ola dova kerava bašo pošuže kherutne harmonije ko naredna berša, iako sijam zadovolna so dođakergjam akava da.

Ko but putija, ko lafi muhabeti amalencar hem dostencar sar te phene anketa kerava, pučava len sine :”Sigate nakhela neli ?”

Hem uvek hem uvek dobinava sine o ista đevabija so but sigate nakhlja.

Soske odobor sigate nakhlja ?

Soske svako dive sine amengje isto.

Angjam amengje rutina so ka ponovina la, dali pozitivno dali negativno motiveja.

Obično angleder o Ramazani ka đanel sine te umorinkerel amen taro različna aktivitetija. Akava Ramazani šaj na zojrakergja amare muskulija, ama phravgja amari godi, amari svest te mangamen poviše maškaro amende hem te sikava respekt.

Akava da Ramazani sine šanse te dikha sar nekoj mangela te odvinel amen umesto te pašakerel amen. Ama o phralipa akava puti angjam le ko pobaro nivo.

Sar uvek so postoingja i nepravda, akava da masek mangle te implementirinen la, da bi te šaj odole revolteja priznainaja so nane đi ki amari sila. Ama bistergje so o Allahi đ.š ko Kur’ani ki sura Ali Imran ko 54-to ajeti phengja :

 

وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ

“Hem okola so na pakjana ko Allahi, lelje te keren spletke, ama O Allahi rumingja olengjere spletke, soske Ov odova Đanela Najšukar.”

 

Bistergje so amen kola so peraja ki phuv jekhe Gospodareske, na čutinaja ki nepravda.

Naprotiv ko akava Ramazani, molinajamen te avel o čačipe a te našavgjol i nepravda, soske dosta đivdingjam olaja.

Ma te bistra so sikliljam hem o moralna vrednostija sar te štedina, sar te ova produktivna hem khere, na samo ko amare rabotna thana.

Pa ka dikha sar amare daja, phenja hem romnja sar trudingjepe po celo dive samo kozom te šunen amendar :”But šužo o hajbe avdive..”

Odova olengoro asajbe ko odola momentija našti te isplatinelpe akale svetoskere valutencar hem nagradencar.

Đanava so ka složinentumen mancar ko akava lafi, o Muezinija zasigurno sine o heroija akale Ramazaneske.

Nane kolaj 5 puti ko dive te vikine okolen so našti priminejalen, pa sebepi odova te phergjon te glasovna žice asvencar hem dukhaja dok vikineja olen.

But sikliljam akava Ramazani, but pherdiljam iskustvo hem sigate phurliljam.

Sikliljam so i sloboda amari tani but skupo, hem so našti sa so mangeja, ked tu mangeja te kere.

Ka našti akava Bajrami te đa te probina o baklave amare manglende. Ka našti te đa te kera dove amare nakhlengje ko kaburija. Ka našti te pije i sabalutni kafa te amalencar ki čaršija. But bukja ka našti, ka osetinamen prazna, ka osetimen čorole, ama ma bistren so o čorolipa ponekad anela o najšužo dersi, a akaja prazno čaša palo posledno iftari so dikhava la anela nada, so inshallah panda but Ramazanija ka dođakera len, ama ko pošuže uslovija, hem phravde đamijencar, bizo maske.

Ko akava Ramazani, sikliljam so mrzinaja o maske, valjani te sikava jek muj. Nekoj akava “maratoni” ramazaneskoro prastandilo posigate, nekoj otkažingjape, nekoj pobedingja.

Pa neka ovel amengje akaja pobeda amaro Bajrami !

Molinava e Allahe te Prifatinel tumare dove, namazija, postija, sadake, zikrija sa o vrste ibadetija so kergjen ko akava Masek Ramazani, hem ko mo anav,

 

Mubareko o Ramazansko Bajrami.

Kolumna – Emrah Aziri


Sali MemedMay 14, 2020
ala.jpg

9min131

I duhovno sostojba so avela taro bošluko e vileskoro

 

Kurkencar hem masekoncar arakhljovaja karši jek pandemija so učhargja amare dizja, thane, celo dunjaja. O manušipe arakhljola ki dukh, patnja hem bari holi. O manušipe nakhela preku jek filtracija, hem baro iskušenije. Phandlile o Đamije. So li kergjam so amaro Devel phanlja amengje o udara e đamijengjere karši amare muja? Sikljiljam ko distanciribe hem socijalno izolacija. Amare čhave hič na đana ko škole. Sarine phanljiljam khere. Ustvari pošukar i te phenelpe so irasaljiljam khere.

Avdivesutni duhovno sostojba bijandi tari e vileskiri praznina kerela amen te doživina ¨apokalitpična vaktija¨. So istovremeno značinela so amen borinajamen duje pandemijencar : Covid 19 hem o biđandipe.

Dikhindor o nakhiba e vakteskoro, e đivdipaskiri moderno dinamika dikhaja so bešaja karši o umor, kriza, čorsokako, vojne bizo agor ko islamsko sveto pogotovo, disbalans ko ekonomsko sistem hem socijalno pharipe so često širinelape. Akaja pandemija promeningja o dvižibe e svetoskoro, rastužingja le, predizvikuingja bari panika, teringja e manuše te pučarel pi duhovno sostojba, sovladingja le i dar tari bokh hem teringjale te khedel harči. Soj tano but prirodno. Ama i bokh tari dar tani jek aver buti. Akaja duhovno sostojba predizvikuimi taro prazno vilo opišingja la but šukar o baro misliteli, muslimani angleder 6 vekija o Ibn Haldun:

¨Ko kale vremija, e manušen na mudarela i bokh, nego o čaljojba soja tane sikle.¨

E akaja tani i duhovno sostojba e manušengiri. Samo akava li mudarela ? Na, mudarela hem o hajba e harameskoro, soja tane sikle, nepravedno prihod, o rušveti. Mudarela o ropstvo sprema i para, a na o vlasništvo prema late. O hajbe hem bikibe e vakufeskoro, mudarela o čaljojbe lestar, soja tane sikle. Mudarela o čaljojbe okolengoro so kerena trgovija e jetimencar taro akava ummeti, kote so upral 20.000 migrantija rezultirinena sar našavde, ustvari tane bikime. Mudarela o čaljojbe okolengoro so siklile rušveteja so lena le taro studentija, so dena telo kirije o učilnice e školengjere, o rušveti so lena le taro amare čhave hem čhijaso mangena te keren buti ko državno kancelarije. Akala mudarena dali na ?

Ako mangljam te spasina o manušipe taro akava meribe, ako mangaja te ova manuša hem te ačhova sar manuša, ako mangljam te kera Đenneti amaro sveto, isi amen i šajsarin.

Amari vera dela amen o Masek Ramazani da bi te vazdel amen. Te dorese o Ramazani tano bitno, ama but pobitno tano te le le ki angalji.

O Ramazani akava berš alo po averčhane. Ama so rodela amendar o Ramazani hem sar valjani te haljova le ko vreme karantineskoro ?

O Ramazani avela amengje te pašakerel amen soske sijam but odvime. Prvo sikavela amen korkori amen te khedamen. Sikavela amen te kheda amari godi, o vilo, duša hem amaro telo. Te da šajsarin e Ramazaneske te sikavel amen sa akava. O Ramazani avela da bi te khedel amare delija. Sikavela amen so o odvimo čačipe nane više čačipe. O Ramazani avela amengje te potsetinel amen ko odova so bistergjem. Angkeder sa, korkori amen. Sar so phenela o sajdimalo Profesori, Ismail Bardhi, ¨Ako amen bistergjam, ka bistergjova¨. Nane li agjar sajdimale amalalen ? Bistergjem te kera zijareti amare najpašen, komšijen, familija, amare phuren. O manuš taro amaro vakti bistergja o sublimarno vrednostija. Bistergjem o mislibe, i duhovno patnja, i žrtva, o šužipa, o mir. Osetinaja nostalgija prema sa akala.

O Ramazani avela da bi pomožinaja amen jek avereja te arakha odova so našavgjem. Hem odova so našavgjem majbuder tano korkori amen. O zaedničko oset kreirinela o individualizam hem personaliteti .

O Ramazani tano amari večno nada. O Ramazani tano vnatrešno gradiba. O Ramazani sikavela amen koj tano Gospodari taro sa. O Ramazani avela da bi kovljarel o potrebe. O Ramazani tano o idealno vakti ked o manuš  šaj te intervenirinel korkori ano peste. Ako čaljarena pe o bokhale vrednostija ramazaneske, počminena o duhovna meriba,

Odoleske o Ramazani osetinelape postibaja. Dovolno ka ovel te dikha o posledna lafija taro ajeti 183 ki sura Bekare, da bi dikhaja o opširno temeli taro idealno sistem e imaneskoro :

 -Da bi ovena arakhleلَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

O postiba ulo amengje obligacija da bi te vazdel amari svest hem odgovornost. Postiba značinela te parvare i svest hem o odgovornost, a na bokh e teloskiri. Odova tano parvariba e dušakoro.

Sar so phenela o penđardo Muhammed Ikbal,

¨Ked i duša dujrovela taro namazi hem o posti (Duj taro baze e Islameskere)

O personaliteti ovela bizo harmonija, dok o narodo bizo disciplina (Sar o Koronavirus)

E vilengje počminela te falinel o tatipa e Kur’aneskoro,

Sar te izrazinelpe oporaviba asavke manušencar ?¨

Ko avera religije o postiba tano ko različna forme, sar postiba bizo lafikeribe, te na halpe mas ili mačhe, kiral, ili ma te pijelpe thud. Amen ked postinaja, trudinaja amen te na grešina čhibjaja, te na vakera lošno lafi. Koj postinela, mislinela ma te dukhavel e manušen. O postiba tano opširno, iranela amen ko jek moralno akti. I sila e posteskiri šaj te borinelpe save bilo sistemeja. O posti tano sezonsko morali. O posti tano educiriba korkori tut, andruno prečistibe, andruno barvalipe, putujba korkori ano tute. ¨O posti tano najbaro edukatori korkori tuke¨(M. Ikbal). Sar so izrazinelape o Alija Izetbegovič ¨ O postiba tano triumf e dušakoro upral o telo.¨

Ma te bistra so o iftari isile but glavno uloga, ama ma te postina samo e iftareske. Ka ovel sine but pošukar amen o muslimanja, ko akava vakti karantineskoro, te poštuina barem na o uslovija da bi te astara o Kur’ani, nego o uslovija o astariba e manušen taro Kur’ani.

So valjani te kera ko Ramazani, ko vakti e karantineskoro ?

Valjani te pučara amare kapacitetija, te manga i buti so keraja la. Valjani te ikera đivdi amari emocija. Valjani te odredina lično dikhibe, ili te la thana ko lično dikhiba taro odredime šukaripa. Te arakha amari peštera Hira. Te kritikuina korkori amen. Te cidamen taro amaro andruno sveto, soske o manuš šaj te ačhol korkori.

Mangle phrajlalen,

Kotar akava momenti pa naodori, ked ka avel đi ko agor akava Ramazani ko uslovija e karantineskere, neka ačhol đivdo ko amare vile.

Akale lafeja ka avav đi ko agor e lafencar taro jek majstori anavkerdo Neđip Fazl Kirsakirek : ¨O namazi počminela ked ikljoveja tari Đamija, o hađđi ked iraneja tut tari Mekka, a o Ramazani ked završinela o posti.¨

Hazri kergja : Prof. Eljesa ISMAILI                                               

Prof. Eljesa Ismaili,

Profesori po orientalistika ko Tetovsko Univerziteti

                                                                                                                                                                                                                                                                           (Irangja ko romane Emrah Aziri)



Bašo Amenge


Grupa taro terne Roma intelektualcija, novinarija, web dizajnerija, tehničarija, montažerija thaj javer personali savo so isilen baro iskustvo ki piri buti rodingje te keren nesto nevo ko mediumsko internet than ki Makedonija. Palo beshiba ko sostanok taro timi taro 24vakti.mk angjape decija kaj ko akava momenti falinela jek romano web tv portali savo ka nudinel pravilno, kvalitetno, informacija baši o Roma. Adaleske formiringape o www.24vakti.mk  ko adava sostanok čivgjem akala celija thaj pričine soske te formirina o jekutno romano web tv portali 24vakti.mk

24Vakti © Copyright 2015 – 2019, Sa o nijamija si protektirime