Kolumna

SO GILJAVELA I ROMANI ESTRADA

Romani muzika thaj bjava

Jek taro majpurane stereotipja bash amenge si kaj o Roma taro tiknipa dzanena te bashalen, gilaven thaj te khelen. Amen o Roma, ko pobut – ko pohari, naj amen problemi akale gadzikane gndipaja soske sh’l bershenca amare phurengoro Romano identiteti thaj kultura arakhlja i muzika thaj i gili. But gadzikane antropologija thaj sociologija kergje observacije bash amare adetja, ceremonije, bidzukja savenge kergje interpretacija tar lengiri perspektiva vi pakjavibe.

But dzene lendar kergje generalizacija bash o Romane adetja – so dikle ko jek gav ili mahala- kergje la Romani kategorija aplicirime ko sa o Roma. Avdive dzanaja kaj o gadzikane studije vi analize si hovavne a I majbari dosh si kaj ko odova vakti (200 bersh angleder) na sine amen akademsko sikljovne Roma kaj te keren kontradikcija jali vazden puchiba e gadzengere akademconenge bash o faktja thaj o chachipe. Ko palune 30 bersh but Roma lile magistersko thaj doktorantsko diplome so del pakin kaj ko avutne bersha but historiska doshalipa ka oven koregirime.

Numa, ki amare debate amaro fokusi I tano ko gadze, so kerena on, sa tretirinena amen, so gndinena bash amenge a tar I aver rig naj amen diskusija bash amare andrune procesija, gndipa thaj vizija.

Akate vazdava o puchibe e akanutne procesijenge, specificno bash I kultura producirime tar amare giljavutne, kola giljavena ko romane bijava ki sasti Evropa. Ki moro gndipa, amare giljavutne si len shajdipa te vazden amari kultura thaj pakjavibe ko pobaro kolektivno nivelo a fakti odoleske si so i Romani muzika taro o Balkan khuvela sa majbut ki sasti Evropa.  Numa o puchibe si so giljavena amare giljavutne, so del len inspiracija ked keren neve gilja, si li len koncepti e Romane nacijakere kulturake, dzanena li shukar I Romani chib. Tar I aver rig, naj amen muzikakere kriticarija, amare medije na keren kriticko analize, a o giljavutnengoro tromalipe si peske jek bari anarhija.

Adaja anarhija avela tar o but plagijatija, corde arije kote si Romano teksti, kote I Romani chib si defomirime gadjikane vorbenca. O arije lena pe tar o khorane, grcijakere, indijakere jali arabijakere thema, disavenge kerel pe moderno aranzmani a disave achovena kopija e originaleske. Si amen giljavutne so keren originalno neve gilja vi tekstija, numa lengoro numero si but tikno. Ko palune bersha iklile producentija kola keren video vi audio produkcija.

Te na bistrav a spikerjen kola akharen pe sa pobut ko amare bijava. Naj amen menadzerja, profesionalno ekipe, dizajnerja, shminkerja, frizerja jali aver chane vakerdo, savoren so astargje te keren adala bukja achile ko amaterikano nivelo.

Romani fabula

Avdive na valjani amenge but vakti kaj te roda so kerela pe ko Romane bijava. Svako diz, svako mahala jali svako Romani grupa si la pere adetija. Shaj te phena kaj odova si baro barvalipe ki Romani tradicija thaj kultura. Tar I javer rig shaj te phena kaj akala adetja but sigate nashalgjon pe sose svako generacija kerel nevi ceremonija. O adetja sa pobut bisterena pe, o bijav si jek dive a dzanaja ka angleder amare adetja thaj bijava sine dzi ko jek kurko, jali minimalno trin dive.

Te iranape ko Romane gilja. Standardno, o gilja valjani te oven refleksija amare dzivdipaske, te vakeren bash amari kultura, chachipe, mangipe, problemora, jazija I so na panda…na kamav te kerav generalizacija bash o narativi e giljengoro numa si but indikativno kaj svako bersh ki jek bijav si neve hitja vi neve horja kaj maksimalno genen pe mashkar 10 thaj 20 gilja/horja. Normalno, si jek numero gilja thaj horja save dzan bute bershencar, kolenge shaj vakera kaj si amare Romane everginora.

Ked mangaja te dzana savi gili si nevo hit dzaja ko YouTube. O YouTube kerel statiskako genipe bash kobor droma si o video jali I gili dikli. But lokheste shaj te kera amari top lista a majdikhutne video klipjenge numa odova si subjektivno sose rodaja o anava e giljavutnengere so amen dzanaja ili mangaja te shuna.

Me kerdjum tikni analiza I akaja si miri lista bash o majdikhutne video gilja:

 

  1. Aziz – 75 milionja, 7 bershenge
  2. Muarem Ahmeti – 26 milionja, 4 bershenge
  3. Sasho Djokera – 25 milionja, 2 bershenge
  4. Sofi Marinova – 8,4 milionja, 9 bershenge
  5. Erdzan – 5,6 milionja, 2 bershenge
  6. Bernat- 5,4 milionja, 1 bersheske

Ki meri lista o Sasho Jokera si shampioni sose kedingja 25 milionja dikhiba 2 bershenge. Me na shungjum e Azize te vakerel peske kaj si Roma, a o Marce ulo peske Chibano ki Albanija (si le intervju ki jek TV andar I Albanija). Ki aver rig, dzanaja kaj e Azize thaj e Marce shunen/dikhen o gadze/o chibane so del man pakjin kaj o Sasho Jokera si numero jek.

I gilji tani “Kas I si holja” kote giljavel ki Romani thaj Bugarikani chib. I gilji thaj o video klipi tane peske ulavde paramisa. Shaj te vakerav kaj I arija tani originalno, ko talava stili, so nae standardno e Romenge ki Bugarija. O talava stili avel tari Kosova a ikalgjale e Ibrahimi tar I Pristina (savore dzanen le sar o Shotano) kova giljavela sine defeja ko Romane bijava ki Kosova. Avdive majpashe leskere stileske si o Cita, Dzemalji thaj o Erdjani. O Sasho tano nevi verzija, avrijal o terki numa shukar sensibiliteteja te kerel moderno aranzmani akale stileske.

E giljakiri fabula si bari konfuzija, vakerel kaj o core manusha dzivdinen poshukar tar o barvale pa odoleske giljavel e core Romenge te oven “veselo” te keren ko telefonija pere “lajfija” vi odova “direktno” a o barvale Roma si len gajla sar te “pazinen” pe love. Bari katastrofa tano o narativi hamime gadzikane vorbenca. 25 milionja Roma shunde I gilji, terne, phure, chave thaj chaje kola na dzanen kaj akala vorbe I gadzikane. Akava bersh, 2019, o Sasho giljavel kaj i “zelezno romni” ka kerel tu milioneri, ka “ceninel tu” thaj ka arakhel tu sar “bebeki”. Panda pobari katastrofa! Te na bistrav te vakerav kaj o Sasho ko studio thaj o Sasho ko bijava si duj averutne kategorije. Ama ake o chavo I tano popularno mashkar o Roma.

O dujto ki lista tano o Bernati sose kedjla 5.4 milionja dikhiba jekhe bersheske a o Erdzani 5.6 milionja duje bershenge. Shukar tema si le bas o duj majalipe mashkar amende a o aranzmani tano kerdo davuljensa ko talava stili. Meri kritika I kaj nashti nashlo tar o gadzikane vorbe ki gilji a kergja originalno gilji, originalno narativeja. Na vakerel dzivdinava ko than “zivinava”, keren ko than “krojinena”, sar ko than “bozhe”. Ko javer gila si le gadzikane vorbe, tema so valjani te kerel hari pobut buti te manglja te ovel orginalno vi profesionalno ko po zanati. Dzanav kaj ki Romani chib naj amen (nashalgjam) but vorbe thaj terminija. Ko aver nacije e chibakoro deficito si vazlo tar o poetja, iskiratorja thaj giljavutne. Mange majbaro ekzamplo I o Zeki Muren kova angja but neve vorbe ki Khorani chib. Odoleske si le ucho than thaj respekti ki muzika thaj kultura ko Khoranipa.

Narativi so naj amen

SI amen but giljavutne kola shaj te komentirina akale kriterijumencar numa I poenta akale akate I aver. O giljavutne giljavena so o Roma rodena lendar ko bijava a odova i tano subjektivno buti. Odobor subjektivno so achilo ki despripcija ko mikro familijakoro nivelo. Giljavena e borjake, e sasake, e bare patronese, bare familijake, e dushmanenge (mashkar amende), e khamlenge thaj khamlipaske…

Naj gilja so vazden amari kolektivno vizija thaj ideologija. Naj gilja so vakeren bash o samudaripe e Romengoro, ko sa akala 1000 bersh ki Evropa.  Bistergjam I diskriminacija so I tani amaro problem svako dive. Bistergjam da odola hari gilja so vakerena so cidle amare phure, save bukja kergje kaj te parvaren pe chaven. Len primer amari himna- Gelem, gelem- sila but verzije thaj strofe. Nijek amendar na vakergja e rahmetli Esmake kaj vazdel o stereotipja bash amenge sose ki dujto strofa giljavelas sine “siman Romni tradel man te corav.

Shaj te arakhen ko YouTube lakoro koncerti ke operakoro kher ki Viena.

Gndinav ka adzara panda but bersha dzibisko ikjol nevi generacija giljavutne, koja ka dikhel o buka tar kolektivno perspektiva. Na akharava len te keren patriotsko gilja save shaj vazden amaro nacionalizmi. Akharav lent e vazden o kvaliteti e Romane chibjake, te giljaven bash teme so I tane univerzalna e Romenge, te anen amen popashe vi jekhetaneste. Te oven originalna ki po stili, sar sine I Ajgara bend ked kergja pere muzikakere albumja. Dzibisko aven neve giljavutne achol amenge te shuna kaj disave Rome sile “Mercedes, Mercedes”, avere si le “Konkurencija”, kova diklja pe mangutne ko “Fejsbuk” a o najkreativno giljavutno transformirngja o hiti ko “Despasito talava”.

Hramongja- Nadir Redzepi


Bašo Amenge


Grupa taro terne Roma intelektualcija, novinarija, web dizajnerija, tehničarija, montažerija thaj javer personali savo so isilen baro iskustvo ki piri buti rodingje te keren nesto nevo ko mediumsko internet than ki Makedonija. Palo beshiba ko sostanok taro timi taro 24vakti.mk angjape decija kaj ko akava momenti falinela jek romano web tv portali savo ka nudinel pravilno, kvalitetno, informacija baši o Roma. Adaleske formiringape o www.24vakti.mk  ko adava sostanok čivgjem akala celija thaj pričine soske te formirina o jekutno romano web tv portali 24vakti.mk

24Vakti © Copyright 2015 – 2019, Sa o nijamija si protektirime